مهم‌ترين رهاورد فرهنگى مسلمانان دين اسلام و زبان عربى بود . در حقيقت مسلمانان اگر در سياست و كشوردارى وابسته ايرانيان شدند در اين دو مقوله فرهنگى كاملًا تأثيرگذار بودند . پرستش خداى يگانه و ساير مؤلفه‌هاى درخشان دين اسلام باورهاى زرتشتى را سست نموده ، موجبات گروش بخش وسيعى از جامعه را به دين مبين اسلام فراهم آورد . « 2 » با ورود اسلام آتشكده‌هاى كهن خاموش شدند و به جاى آنها محراب و مناره‌ها برافراشتند . مغ و هيربد از اعتبار افتاد و نيايش خورشيد و هرمزد رو به فراموشى گراييد و همگان روى به كعبه نهادند . از تأثيرات قابل توجه دين اسلام بر جامعه بهبود و سامان بخشى وضعيت اقليتهاى دينى بود كه پيش از آن در سخت‌ترين شرايط اجتماعى و فرهنگى قرار داشتند . اقليتهاى مذهبى تحت عنوان « اهل ذمّه » از حقوق خاصى بهره‌مند شدند و مسلمانان مىبايستى به حقوق آنها احترام مىنهادند . « 3 » آزادى فعاليتهاى مذهبى و برخورد خوشايند اسلام با اقليتها ، تأثير شگرفى در گرايش آنان به دين مبين اسلام داشت و بخش وسيعى از آنان پس از آشنايى با تعاليم انسان ساز دين اسلام بدان گرويدند .