پيروزى مسلمانان در چارچوب وقايع تاريخى ايران تازگى نداشت ، ولى تأثير دين اسلام در تحول فرهنگى جامعه ايران كاملًا ملموس و محسوس بود . جانشينان اسكندر ( 330 - 323 ق . م ) پس از تسخير ايران زمين در صدد ايجاد دگرگونيهايى در فرهنگ ايرانيان برآمدند و براى مدتى هم توانستند فرهنگ هلنيسم « 1 » را در ايران اشاعه بخشند ؛ اما مردم ايران سيطرهء فرهنگ و تمدن يونانيان را تاب نياوردند و فرهنگ و سنت خويش را احيا نموده ، جايگزين آن ساختند « 2 » . بايستى اذعان داشت كه ورود مسلمانان به ايران متمايز از آنها بود . دين اسلام جامعه ايران و فرهنگ و تمدن اين سرزمين را با مسائل تازه‌اى روبه‌رو ساخت ؛ به طورى كه با رسوخ عناصر جديد در پيكرهء جامعه يك دگرگونى فرهنگى را شاهد هستيم . « 3 » البته جامعه ايران با انعطاف ويژه خود ، هسته اوليه و موجوديت خويش را حفظ كرد « 4 » و با ايجاد همبستگى ميان عناصر فرهنگى از انقراض فرهنگ و تمدن گذشته خويش پيشگيرى نمود . با ورود اسلام ارتباط تنگاتنگى ميان ايرانيان و مسلمانان حاصل شد و فرهنگ عربى و ايرانى در هم آميخت و از آن جريان جديدى به نام فرهنگ اسلامى متبلور گشت .