تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 15

در اين زمان مسلمانان از نابسامانى اوضاع معيشتى رنج مىبردند و بيش‌تر آنها دچار فقر شديد اقتصادى بودند . بنابراين ، طبيعى بود كه با اشتياق از اين موضوع استقبال كنند . با آغاز فتوح در سرزمينهاى ديگرعلاوه بر نشر تعاليم اسلام ، غنايم و ثروتهاى فراوانى را بهره‌مند مىشدند و با در اختيار گرفتن اين اموال تا حدودى مىتوانستند وضعيت مالى و اقتصادى خويش را سامان بخشند . برخى سرداران ، اعيان و اشراف هم كه طمع استيلا و كسب ثروتهاى ممالك دور و نزديك را در دل مىپروراندند ، به اين اميد وارد صحنه كارزار شدند . « 1 » روشن است كه علاوه بر انگيزه‌هاى مادى ، اعتقادات معنوى نيز در شوق و ذوق مسلمانان تأثير به سزايى داشته است . « 2 » در واقع شهادت‌طلبى و شور دينى براى گسترش اسلام در وراى انگيزه‌هاى اقتصادى و مادى ، عامل تنظيم كننده‌اى به شمار مىرفت و در دل مجاهدان اين اعتقاد را پديد آورد كه جنگ با پيروان ساير مذاهب نبردى مقدس است و غنايمى هم كه از اين امر به دست مىآيد ، پاداشى از جانب خداوند است . در ضمن آنها بر طبق وعده اسلام مىدانستند چه بكشند و چه كشته شوند ، به بهشت خواهند رفت . در نتيجه ، مسلمانان با توجه به تعاليم دينى جديد جهاد را امرى مقدس مىدانستند و پيروزيها و فتوحات درخشان آنها ريشه در همين اعتقاد قلبى داشت . « 3 » به هر حال ، در عهد خليفه دوم لشكريان اسلام به سرعت اراضى وسيعى از جمله قسمت عمدهء سرزمينهاى غربى و مركزى ايران و همچنين بخشهاى فراوانى از قلمرو امپراتورى روم شرقى را به زير سلطه خود در آوردند . « 4 » در عهد خلافت عثمان ( 23 - 35 ق . ) با اينكه اختلافات و اغتشاشات داخلى در مركز حكومت اسلام تا حدودى موجب كندى روند فتوحات گرديد ، امّا پيشروى سپاهيان اسلام به طور كامل متوقف نشد . بخشهايى از ايران كه تا آن زمان فتح نشده بود ، به دست مسلمانان گشوده شد و با