زمان بر كتاب « كفايةالاصول » استاد خود ، حاشيه زد . « 1 » در سال 1328 ه . ق . با كولهبارى از علم و فقاهت به زادگاه خود ، بروجرد بازگشت و به تدريس خارج فقه و اصول و تبليغ معارف اسلام مشغول شد . « 2 » با پيش آمدن عارضهء كسالت به تهران منتقل و در بيمارستان « فيروزآبادى » بسترى گرديد . پس از معالجه و ورود به قم ، قلم تقدير الهى بر آن قرار گرفت كه در اين شهر بماند و تشنگان علوم دينى را از چشمهء زلال علم خود سيراب سازد . آيةاللّه بروجردى ، جلسات درس و بحث را از بروجرد به قم منتقل كرد . با ورود ايشان تحولى در حوزهء علميهء قم به وجود آمد و بنيهء علمى حوزه تقويت شد . گرچه ايشان قبل از هجرت به قم در گوشه و كنار مقلدانى داشت اما پس از فوت « آيةاللّه حاج آقا حسين قمى » مرجعيت تقليد شيعه به ايشان محول گرديد و يگانه مرجع شيعه شد . « 3 » نامبرده پساز عمرى خدمت بهاسلام ، سرانجام در سال 1380 ه . ق . مطابق 1340 ه . ش . دار دنيا را وداع گفت و به ملكوت اعلا پيوست . « 4 »
پاسداران اسلام در دوران غيبت كبرى (فارسى) — صفحة 146
مساهمون: رضا رحمتى
ص١٤٦
آيةاللّه بروجردى فقيهى عاشق و دلباختهء علم بود . و در اين راه خستگى به خود راه نمىداد . در علوم عقلى و نقلى و فقه و اصول تخصص داشت و با ورود ايشان به حوزهء علميهء قم ، اين حوزه به اوج شكوفايى و بالندگى خود رسيد و فقه و فقاهت روح تازهاى يافت .
روش فقهى آيةاللّه بروجردى يكى از ويژگيهاى اين فقيه بزرگ بود . او با تاريخ فقه آشنايى داشت ، سبك فكرهاى مختلف فقهاى گذشته و حال را مىشناخت ، بر حديث و رجال مسلط بود و با يك نگاه به سند حديث ، صحت و سقم آن را تشخيص مىداد .
او علاوه بر فقه شيعه بر فقه ساير مذاهب نيز تا حدود زيادى احاطه داشت ، افكار حاكم
هامش
( 1 ) - آثار الحجة ، محمّد رازى ، ج 2 ، ص 10 ، برقعى ، قم .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - يكصد سال مبارزه روحانيت مترقى ، ج 3 ، ص 146 .
( 4 ) - گنجينهء دانشمندان ، ج 1 ، ص 351 .