خاصى به كار برد ؛ اسامى پدران بزرگوارش را تا رسول خدا صلى الله عليه و آله به عنوان سلسله اسناد روايت ذكر كرد . از آن حضرت هم پيشتر رفت و سلسله سند را به خداوند منتهى ساخت .
اين كيفيّت نقل بيانگر اين است كه تنها اين سلسله به هم پيوسته است كه حق ولايت و حكومت بر مردم را دارد و نيز تنها بسترى است كه انسانها را به دژ ايمن توحيد رهنمون مىسازد .
اين پيوستگى و ارتباط زنجيرهاى در بيان نهايى امام عليه السلام مورد تأكيد قرار گرفته است .
امام عليه السلام براى آن كه جايگاه ولايت را در نظام توحيد نشان دهد پيام پايانى خويش را چنين ابلاغ كرد : پس از آن كه موكب حضرت حركت كرد ، سر از كجاوه بيرون آورد و خطاب به بدرقه كنندگان كه محو جمالش شده بودند فرمود : « بِشُرُوطِها وَ انَا مِنْ شُرُوطِها » ، با شرايط آن و من از شرايط آنم .
اين فراز از سخن امام عليه السلام در برگيرنده چند نكته مهم است :
الف - توحيد براى كسى دژ ايمن است كه به تمامى شرايط آن - از جمله شناخت مقام امام معصوم و پيروى از دستورها و برنامههاى وى - دل بسته و به همه مقرراتش پايبند باشد .
ب - امام عليه السلام با جمله : « من از شرايط آن هستم » وجوب فرمانبرى از خود را به عنوان شرط توحيد بر همه مسلمانان واجب و نقشه مأمون را كه مىكوشيد با واگذارى وليعهدى به آن گرامى براى خلافت خويش مشروعيّتى بيابد ، خنثى كرد .
ج - حضرت ، وجوب اطاعت از خود را از آن جهت كه از شرايط توحيد است و از سوى خداوند تعيين شده مطرح كرد ، نه از آن جهت كه از جانب مأمون ولىّ امر است و يا به زودى ولىّ امر خواهد شد . « 1 »
4 - مقاومت در برابر خواستهء مأمون
امام رضا عليه السلام پس از ورود به مرو بيش از دو ماه در برابر خواسته مأمون مقاومت كرد و تا زمانى كه بهطور صريح از سوى او تهديد به قتل نشد ولايتعهدى را نپذيرفت . در اين مدت همه جا پخش شد كه امام عليه السلام به خواست خليفه گردن ننهاده است .
هامش
( 1 ) - برگرفته شده از الحياة السياسيّة للامام الرضا عليه السلام ، صص 316 - 320 .