مكتبها و مسلكهاى اعتقادى نو پا و بىاساسى بود كه در دوران امامت آن حضرت پديد آمده يا رشد كرده بودند . اين مسلكها به دو بخش عمده تقسيم مىشوند .
الف - مذاهب اسلامى
مهمترين اين مذاهب عبارت بودند از : معتزله ، مرجئه ، كيسانيّه ، زيديّه ، غلات و صوفيه . پيشواى ششم به تناسب اعتقادات و ميزان انحرافات هر يك از گروههاى ياد شده در برابر آنها موضع گرفت و با روشنگرى و ارشاد ، پيروان خود را از فروافتادن در دام آنها حفظ كرد . جهتگيرى كلّى حركت امام عليه السلام در برابر پيروان اين فرقهها ، هدايت و ارشاد آنان به راه حق بود . ليكن موضع آن گرامى در برابر سران اين گروهها كه افرادى كينهتوز و شيطان صفت بودند و اميدى به هدايت آنان نبود ، موضع برملا كردن چهره ضدّ اسلامى آنان براى مردم و طرد ايشان از سلك امت اسلامى بود .
ب - مكاتب مادّى
امام صادق عليه السلام با بيانات و رهنمودهاى كلّى در زمينهء مسائل اعتقادى ، مناظرات رسمى با سران گروههاى الحادى و برخوردهاى موردى به مبارزه با تفكر زنديقان و مادىگرايان پرداخت و از اصول و مبانى اعتقادى مكتب تشيع پاسدارى كرد .
شهادت
منصور ، خليفه عباسى با وجود آن كه پيشواى شيعيان را تحت مراقبت و كنترل شديد مأموران خويش قرار داده و جاسوسانى بر آن حضرت گمارده بود ، سرانجام نتوانست وجود آن گرامى را كه آوازه امامت و رهبرىاش تا دورترين سرزمينهاى اسلامى رسيده بود ، در ميان جامعه تحمل كند و تصميم گرفت آن بزرگوار را مسموم نمايد .
امام صادق عليه السلام در 25 شوال ، سال 148 هجرى در سنّ 65 سالگى با زهر منصور به شهادت رسيد . پيكر پاكش را در بقيع ، در كنار پدر گرامىاش به خاك سپردند . « 1 »
هامش
( 1 ) - ر . ك : كافى ، ج 1 ، ص 472 ؛ بحارالانوار ، ج 47 ، ص 1 .