از جمله حوادث تأسف‌بار فرهنگى كه پس از رحلت رسول خدا صلى الله عليه و آله در جهان اسلام پديد آمد و ضربه سختى بر فرهنگ اسلام وارد آورد ، ممنوعيّت نقل و تدوين حديث بود كه تا دوران حكومت عمر بن عبدالعزيز ادامه داشت . وى طى بخشنامه‌اى از همه خواست تا احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله را جمع‌آورى و تدوين نمايند . « 1 » هر چند اين خواسته به خاطر كوتاه بودن مدت خلافت وى ، چندان عملى نشد و زمامداران پس از او همان سياست گذشتگان خود را دنبال كردند . تلاشهايى كه از سوى دانشمندان اهل سنّت در زمينه جمع‌آورى احاديث در اين دوره صورت گرفت هر چند منجر به گردآورى پاره‌اى از آنها شد ؛ ليكن آثار منفى نيز داشت ؛ چه آنكه بخش زيادى از اسرائيليّات و احاديث جعلى - كه به علل مختلف سياسى و فرهنگى بويژه از دوران معاويه به بعد در احاديث اهل سنّت رسوخ كرده بود - به‌عنوان حديث نبوى ، ضبط و ثبت شد . اين جهات ، امام باقر عليه السلام را بر آن داشت تا بيشترين كوشش خود را صرف احياى حديث - اين منبع عظيم فرهنگ و قانونگذارى اسلام پس از قرآن - كند . هم‌اكنون بخش زيادى از روايات اعتقادى ، فقهى ، تفسيرى ، اخلاقى و تاريخى - درباره امير مؤمنان عليه السلام و جنگ صفين - از آن حضرت به يادگار مانده است . به عنوان نمونه جابر بن يزيد جعفى يكى از شاگردان آن حضرت مىگويد : هفتاد هزار حديث از امام باقر عليه السلام شنيدم كه همه را از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل مىكرد . « 2 »