عوامل افزونى بودند كه مردم را نسبت به مسائل دينى و فقهى در بىخبرى محض قرار داده بود . دكتر على حسن مىنويسد : در دوران بنىاميّه - كه به امور و مسائل دينى توجه چندانى نمىشد - مردم نسبت به فقه و مسائل دينى آگاهى نداشتند و از آن چيزى نمىفهميدند ، و تنها مردم مدينه از اين‌گونه مسائل آگاهى داشتند . « 1 » شاهد گوياى آن روايتى است كه مىگويد : ابن عباس در آخر ماه رمضان در بصره بر فراز منبر از مردم خواست زكات روزه خود را بپردازند ؛ ولى هيچ كس ، مقصود و معناى حرف او را نفهميد . ابن عباس گفت : كسانى از مردم مدينه كه در آنجا حاضرند برخيزند و براى آنها مفهوم زكات روزه را توضيح دهند . « 2 » امام باقر عليه السلام در چنين فضايى به احياى فقه ناب محمدى و گسترش كلّيات و فروع آن در ميان مردم همّت گمارد . اصلىترين مستند امام عليه السلام در تبيين مسائل فقهى كتاب الهى و سنّت نبوى بود و اين در شرايطى بود كه فقهاى عامّه در اين عصر مانند زُهَرى ، قَتاده ، هشام بن عروه ، مَكْحول و . . . با تكيه بر آراء و نظرات خود و نيز قياس و استحسان بر مسند فتوا تكيه داده پاسخگوى مسائل دينى مردم بودند . پيشواى پنجم عليه السلام با اتخاذ اين روش به مبارزه با عالمان دربارى و تخطئه روش فقهى آنان برخاست . پيشواى پنجم علاوه بر فعّاليت در زمينه‌هاى ياد شده ، عالمان و فقيهانى همچون : ابان بن تغلب ، زرارة بن اعْيَن ، محمد بن مسلم ، مؤمن طاق ، جابر بن يزيد جعفى و . . . را تربيت كرد كه هر كدام نقش مهمّى در حفظ و گسترش فقه اهل بيت داشتند . ابان بر چنان جايگاهى از فقاهت راه يافته بود كه از سوى امام باقر عليه السلام مأمور شد در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله بر كرسى فقاهت برآيد و براى مردم فتوا دهد . « 3 »