محمد بن مسلم شاگرد ديگر امام عليه السلام سى هزار حديث از او نقل كرده است . « 1 » بدين ترتيب پس از ركودى صد ساله ، جنبش فرهنگى تحسين برانگيزى در جامعه شيعى پديد آمد و شيعه موفق شد به تدوين فرهنگ خود - كه شامل فقه ، تفسير و اخلاق مىشد - بپردازد . نكته در خور توجه در اين بخش از فعّاليّتهاى امام عليه السلام اينكه آن حضرت در كنار نقل و نشر حديث به پيرايش احاديث موجود و تفكيك درست آنها از نادرست و جعلى نيز پرداخت . امام عليه السلام براى تحقق اين هدف ، در گام نخست ، ياران خود را به حديثشناسى و درايت آن توصيه كرد . « 2 » در گام دوم از پيروان خود خواست احاديثى را كه مىشنوند به كتاب خدا عرضه كنند و در اين باره مىفرمود : « اذا حَدَّثْتُكُمْ بِشَيْىءٍ فَاسْأَلُونى عَنْ كِتابِ اللَّهِ » « 3 » زمانى كه حديثى براى شما بيان مىكنم درباره كيفيّت مطابقت آن با كتاب خدا از من بپرسيد . پيشواى پنجم علاوه بر اين دو اقدام ، خود نيز در مواقع لازم به معرفى احاديث جعلى مىپرداخت . آن حضرت در گفتگو با جمعى از يارانش بيش از يكصد روايت را برشمرد كه مردم آنها را صحيح مىپنداشتند در حالى كه همه آنها دروغ و جعلى بودند و افزود بيشتر احاديثى كه در فضل بعضى صحابه نقل شده از مجعولات دوران زمامدارى معاويه است . « 4 »
تاريخ زندگى ائمه (ع) (فارسى) — صفحة 162
مساهمون: على رفيعى
ص١٦٢
منبع بيش از هشتاد درصد مسائل و فروع فقهى روايات است كه با ممنوعيّت و مهجوريت حديث ضربه مهلكى بر پيكر آن وارد آمد و از صحنه زندگى مردم بيرون رفت .
بىبهره بودن گردانندگان حكومت و عالمان وابسته به آنان از آگاهيهاى فقهى ، فتوحات نظامى در اين عصر و سرگرمى زمامداران و مردم به كشورگشايى و كشمكشهاى سياسى ،
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 46 ، ص 328 و مناقب ، ج 4 ، ص 195 .
( 2 ) - ر . ك : معانى الاخبار ، ص 1 ، حديث 2 .
( 3 ) - كافى ، ج 5 ، ص 300 .
( 4 ) - ر . ك : حياةالامام محمد الباقر عليه السلام ، ج 2 ، ص 181 .