درس شانزدهم : امام باقر ( ع ) و احياى فرهنگ اسلامى
امام باقر عليه السلام - برغم حاكميّت جوّ استبداد و اختناق بر جامعه اسلامى و ضرورت تقيّه - موفق شد نقش عظيمى در پايهگذارى و گسترش نهضت علمى و فرهنگى ايفا كند .
آن حضرت از نخستين لحظات ممكن تلاش گستردهاى را در اشاعه دعوت هدفدار و بنيادى تشيّع آغاز كرد و زمينهها و مقدمات تأسيس دانشگاه بزرگ اسلامى را - كه در دوران امامت فرزندش امام صادق عليه السلام به اوج عظمت رسيد - فراهم ساخت .
ابعاد اين نهضت به حدّى گسترده بود كه علاوه بر مراكز شيعه نشين مانند مدينه و كوفه ، مناطق جديدى را نيز كه از مركز حكومت بنىاميّه دور بود ، تحت پوشش قرار داد كه از آن جمله مىتوان از خراسان نام برد . رواياتى بيانگر اين نفوذ در ميان مردم خراسان است كه به يك نمونه آن اشاره مىكنيم . ابو حمزه ثمالى مىگويد :
در مسجد رسول خدا صلى الله عليه و آله نشسته بودم كه مردى پيش آمد ، سلام كرد و خطاب به من گفت : تو كيستى اى بنده خدا ! ؟ گفتم : از مردم كوفهام ؛ كارت چيست ؟
گفت : آيا ابو جعفر ، محمد بن على را مىشناسى ؟ گفتم : آرى مىشناسم ؛ به ايشان چه كار دارى ؟ مرد گفت : چهل مسأله آماده كردهام تا از او بپرسم ؛ در نتيجه آنچه را حق است بگيرم و باطلش را رها كنم .
گفتم : آيا مرز حق و باطل را مىدانى و ملاك تشخيص آن دو را در دست دارى ؟
گفت : بلى . گفتم : در اين صورت چه نيازى به امام باقر عليه السلام دارى ؟ گفت : شما كوفيان ، افرادى كمظرفيّت هستيد ! زمانى كه ابو جعفر را ديدى مرا مطلّع كن . در اين ميان امام باقر عليه السلام وارد شد در حالى كه جمعى از مردم خراسان و افراد ديگر ، اطراف او را گرفته درباره مسائل و مناسك حج از آن حضرت سؤال مىكردند . « 1 »
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 46 ، ص 357 .