تاريخ زندگانى امام هادى (ع) (فارسى) — صفحة 107

اسماعيل بن يوسف بن ابراهيم - كه از نواده‌هاى امام مجتبى عليه السلام به شمار مىرود - در سال 251 در مكّه قيام كرد و حاكم آن را از شهر بيرون راند و اموال و داراييهاى او و ديگر دولتمردان را ضبط كرد و نيروهاى نظامى وابسته به حكومت را به قتل رسانيد . « اسماعيل » پس از استيلا بر مكّه بسوى مدينه رفت . والى مدينه به محض آگاهى از ورود اسماعيل از شهر فرار كرد . اسماعيل دوباره به مكّه بازگشت و بين او و نيروهاى اعزامى از سوى معتزّ برخوردهايى صورت گرفت . « 1 » در سال 251 بجز دو نهضت ياد شده نهضتهاى ديگرى از سوى علويان رخ داد كه نهضت يكى از آنان در ناحيهء « نينوا » از سرزمين عراق و قيام « حسين بن احمد بن اسماعيل » معروف به « كَرَكىّ » در منطقه قزوين و زنجان و قيام « اسماعيل بن يوسف » و « على بن عبداللَّه » معروف به « مرعشى » در آمل از جملهء آنهاست . « 2 » اين موارد ، نمونه هايى بود از جنبش مكتبى در اين دوره به رهبرى علويانِ دست پرورده امام هادى عليه السلام . مىبينيم كه جنبش مكتبى پس از سپرى كردن يك دورهء به نسبت ركود و آرامشِ اواخر دوران امامت امام رضا و نيز امام جواد عليهما السلام - كه نتيجهء قهرى جريان ولايتعهدى امام رضا عليه السلام بود - با رو شدن دست خيانت و جنايت خلفاى تزويرگر عبّاسى نسبت به امامان عليه السلام و روى كار آمدن عناصر خشن‌تر و پليدترى از آنان از قبيل متوكّل ، و در پيش گرفتن سياست ترور و خشونت ، وارد مرحلهء تازه‌اى شده و ابعاد گسترده‌ترى به خود گرفت ؛ چندان كه در اين دوره بيش از بيست جنبش و نهضت در جاى جاى قلمرو اسلامى به وجود آمد . اختلاف ، و وجه تمايز اين نهضتها با شورشهايى كه از سوى غيرعلويان در اين دوره پديد آمد - و ما پيش از اين به بعضى از آنها اشاره كرديم - در اهداف و انگيزه‌هاى رهبران آنها بود . علاوه بر آن كه تاكتيكها و روشهاى مبارزاتى آنان نيز قابل مقايسه با يكديگر نبود . آنچه در نهضتهاى علويان در اين دوره به چشم مىخورد آزاديخواهى ، حق‌طلبى و خداجويى است . آنان بدون آنكه مردم را بسوى خود بخوانند با طرح شعار « الرّضا من