حسن بن زيد - كه از نوادگان پيشواى دوّم ، امام مجتبى عليه السلام است - در سال 250 در طبرستان قيام كرد . مردم « ديلم » ، « كُلار » ، « چالوس » و « رويان » با وى بيعت كردند و گروه زيادى از اطراف نيز با آگاهى از قيام « حسن بن زيد » به انقلابيّون پيوستند . بين اين مبارز علوى و نيروهاى حكومتى جنگهاى زيادى صورت گرفت . سرانجام انقلابيّون موفّق شدند بر طبرستان استيلا پيدا كنند و اين نخستين نهضتى بود كه در اين برهه به پيروزى رسيد . « حسن » در يك اقدام ديگر توانست سرزمين « رى » تا « همدان » را نيز از چنگال والى اين ناحيه « محمّد بن عبداللَّه بن طاهر » آزاد كند و « احمد بن عيسى » علوى را بر ولايت « رى » بگمارد . « احمد » پس از قتل « محمّد بن مكيال » ، فرماندهء اعزامى « محمّد بن عبداللَّه بن طاهر » ، در روز عيد قربان بر مردم نماز عيد گزارد و آنان را به « الرّضا من آل محمّد » فراخواند . « 1 » نهضت « حسن بن زيد » نزديك بيست سال - يعنى تا سال 270 هجرى - به طول انجاميد و