اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — صفحة 214

همانا شفاعتم براي صاحبان گناه كبيره ، از امّتم خواهد بود . ودر هر صورت مدلول قطعي ومشترك همهء آيات واحاديثِ شفاعت ، اين است كه گنهكاران مؤمن ، جاودانه در جهنم نمىمانند . اما خطاى معتزله در عقيدة به جاودانگى گنهكاران مؤمن در جهنم ، موجب شده كه آنان به خطاى ديگرى دچار شوند وبا تأويل آيات وأحاديث شفاعت ، آن را به توبه‌كاران اختصاص دهند . افزون بر آنچه ياد شد ، تأويل معتزله از جهت ديگر نيز باطل ونادرست است ؛ زيرا اگر شفاعت كردن شافعان فقط به معناى طلب درجات بيشتر ومقام بالاتر براي صالحان باشد لازمه‌اش اين است كه ما نيز دربارهء پيامبر صلى الله عليه وآله شفاعت كرده باشيم ؛ زيرا برايش درجات برتر وبيشتر از خداوند مىطلبيم . درحالىكه اين مطلب نادرست است ؛ زيرا بايد مقام ومنزلت شافع در نزد خدا ، برتر از شفاعت شده باشد ! « 1 » 4 - منزلت بين دو منزلت اين أصل بيان مىكند كه صاحب گناه كبيره نه مؤمن است نه كافر ، بلكه فاسق بوده وجايگاهى بين آن دو دارد وكيفرش سبك‌تر از كيفر كافر ، منافق ومرتد است . ديدگاه معتزله بر اين أساس است كه عمل جزو ايمان است واگر كسى به انجام گناه كبيره مبادرت‌ورزد از ايمان خارج مىشود . دراين زمينه دلايلى دارند كه به يك مورد « 2 » اشاره مىشود : « هُوَالَّذى انْزَلَ السَّكينَةَ في قُلُوبِ الْمُؤْمِنينَ لِيَزْدادُوا ايماناً مَعَ ايمانِهِمْ » « 3 » أو خداوندى است كه آرامش را در قلوب مؤمنان فرود آورد تا بر ايمانشان افزوده شود . در اين آية صحبت از زيادى ايمان است واگر حقيقت ايمان عبارت از تصديق قلبي باشد كمي وزيادى برنمىدارد زيرا تصديق قلبي يا هست يا نيست ؛ به خلاف اين‌كه عمل جزو ايمان باشد كه در اين صورت به تعداد اعمال ، قابل كم يا زياد شدن هست . پاسخ اين است كه ايمان همان اذعان قلبي وتصديق باطني است ، اما حقيقتي قابل تشكيك است وشدت وضعف برمىدارد واز اين نظر داراى مراتب مختلف وكمي و