اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — صفحة 211

بيرون از اراده ومشيت الهى نيست وانسان همان‌گونه كه در پيدايش ، نيازمند به خداست در بقا واستمرار هستى ونيز در انجام كارها به أو محتاج است ، جز اين كه خطاست اگر همانند أهل حديث خداوند را علّت مباشر ومستقيم اعمال بندگان بدانيم بلكه ارادهء أو بر اين است كه اعمال انسان از ارادهء خودش ناشى شوند واگر كارهاى انسان بدون اختيار واراده از أو سر زند ، خلاف ارادهء الهى است وأو انسان را بر انجام اعمال اختياري توانا ساخته است . « 1 » 3 - وعد ووعيد « وعد » وعدهء الهى بر دادن پاداش بر ايمان وعمل صالح و « وعيد » وعدهء أو بر كيفر دادن أهل كفر ومعصيت است . بعضي از معتزله مىگويند : « 2 » خداوند به صاحبان گناه كبيره وعدهء عذاب داده است پس اگر عذاب ندهد ، لازم مىآيد خلف وعده كرده يا دروغ گفته باشد واينها بر أو محال است وبر همين أساس گفته‌اند اگر صاحب گناه كبيره توبه نكرده باشد ، بخشيده نمىشود بلكه جاودانه در آتش مىماند . پاسخ اين است كه در اين زمينه بين وعد ووعيد تفاوت است يعنى خلف وعده در مورد دادن پاداش بر عمل صالح قبيح است . زيرا هر چند در ابتدأ كسى بر خدا حقي ندارد وهر چه أو دهد تفضل است اما بعد از اينكه خود وعدهء پاداش به نيكوكاران داد هر مؤمني با انجام كار نيك استحقاق پاداش پيدا مىكند وخلف وعده در اين زمينه موجب تضييع حق أو مىشود لكن عملي نكردن وعدهء عذاب قبيح نيست چون در اين صورت خداوند از حق خود گذشته است واز ديدگاه عقلايى عفو كردن در شرايط خاصي - بعد از وعدهء عذاب - نيك بوده وعفو كننده تحسين مىشود . شيخ صدوق ، عقيدهء اماميه را در اين زمينه چنين بيان كرده است : اعتقاد ما دربارهء وعد ووعيد اين است كه خداوند به هر كس وعدهء ثواب بر كارى دهد آن را حتماً عملي خواهد كرد وبه هركس در برابر عملي وعدهء كيفر وعذاب دهد داراى اختيار است ؛