اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — صفحة 208

معتزله از ميان مسائل ياد شده بيشتر به سه دستهء أخير توجه كرده‌اند واز بقيه به‌طور اجمال گذشته‌اند ، زيرا در آنها اختلافى با ديگر فرقه‌ها نداشته‌اند « 1 » ومنظورشان از توحيد اين است‌كه خداوند مثل ندارد ، منزه از صفات مخلوق است وصفاتش نظير علم ، قدرت وحيات با ذات أو يگانه هستند ، به اين معنا كه مفاهيم مختلف - اسم وصفات - به يك وجود موجودند نه اين‌كه مفهوم لفظ « الله » همان مفهوم علم ، قدرت وحيات باشد . آنان مىگويند اگر آن‌گونه كه أهل حديث واشاعره قائلند ، صفات خدا مغاير با ذاتش باشد ، تعدد قدما يا تركيب وجزءداشتن لازم مىآيدكه خلاف ضرورت أديان الهى است . از اين رو معتزله به نفى صفات مشهورند ومنظورشان نفى صفات زايد بر ذات است . « 2 » ديدگاه معتزله پيرامون توحيد داراى ارزش علمي وبرهاني است واز دانش « 3 » أمير مؤمنان علي عليه السلام اقتباس شده است ؛ زيرا واصل بن عطا بنيان‌گذار معتزله طبق گفته ابن أبي الحديد « 4 » ، شاگرد هاشم بن محمد بن حنفيه ومحمد بن حنفيه شاگرد مكتب پدرش علي عليه السلام بوده است . ديدگاه معتزله در صفات خبري دانشمندان كلام ، صفات خداوند را به صفات ذاتي وخبري تقسيم كرده‌اند « 5 » . آن دسته از صفاتى كه بر نوعي كمال دلالت دارند واز راه عقل قابل اثباتند مانند علم ، حيات وقدرت ، صفات ذاتي وصفاتى كه انسان هرگز از طريق عقل به آنها راه نمىبرد وتنها از راه نصوص شرعي - از كتاب وسنت - به آن دست مىيابد ، صفات خبري نام‌گذارى شده است ؛ نظير دست ، پا ، چشم وصورت داشتن . معتزله گفته‌اند خداوند جسم نيست ، خواص آن را ندارد واز داشتن اعضا وجوارح منزه است . « 6 »