تجسيم پرهيز مىنمودند . « 1 » در أواخر حكومت بنىاميه مسألهء جنجالى حادث يا قديم بودن قرآن نيز مطرح شد . قديم دانستن قرآن بعد از مأمون در زمان معتصم وواثق نيز بدعت محسوب مىشد . « 2 » از اين رو أحمد بن حنبل بهخاطر اصرار بر قديم بودن قرآن از سوى معتصم زندانى شد تا اين كه زمان متوكل فرا رسيد . استقامت أهل حديث در راه عقيدة - قديم بودن قرآن - وتحمل شكنجه وزندان در اين باره موجب جلب توجه جامعه به آنان وبرخورداريشان « 3 » از پايگاه اجتماعي شد . متوكل با درك موقعيت آنان در جامعه به نظريهء قديم بودن قرآن متمايل شد وأحمد بن حنبل را گرامى داشت . أو به أهل حديث اجازه داد در رد معتزله ودر تشبيه وتجسيم براي مردم سخن بگويند وحديث نقل كنند . در نتيجة از زمان متوكل ، ستارهء أهل حديث درخشيد ودوران انزوا ومحدوديت معتزله آغاز شد . « 4 » بدين سان أحمد بن حنبل در زمينهء عقائد ومعارف الهى پيشواى أهل حديث از مسلمانان سنى مذهب شناخته شد وانديشهها وديدگاههايش بهعنوان عقايد سلف صالح مورد قبول واقع گرديد ومخالفان نظريات وى بدعتگزار محسوب شده ومورد تعقيب قرار گرفتند .
اديان الهى و فرق اسلامى (فارسى) — صفحة 190
مساهمون: عليرضا على نورى
ص١٩٠
در اينجا به بعضي از اين عقايد كه أبو الحسن اشعرى از آنان نقل كرد ، اشاره مىكنيم :
هامش
( 1 ) - ر . ك : عدل الهى ، شهيد مطهرى ، مقدمه .
( 2 ) - معتزله مىگفتند : قديم دانستن قرآن يك فكر مسيحي است كه در ميان مسلمانان نفوذ كرده است ؛ آنان در احتجاج بامسلمانان براي اثبات اينكه مسيح عليه السلام خداى قديم است گفتند : هر كلام الهى قديم است ومسيح نيز كلمهء خداست چنانچه در قرآن آمده : « انَّمَا الْمَسيحُ عيسَى بْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ » ( نساء ( 4 ) ، آيهء 171 . ) غافل از اينكه تمام وجودات امكاني وحادث كلمات خدا هستند وكلمه ناميده شدن مسيح عليه السلام به خاطر اعجاز آميز بودن تولدش است . ر . ك : لقمان ( 31 ) ، آيهء 27 والإمام الصادق والمذاهب الأربعة ، أسد حيدر ، ج 4 - 3 ، ص 514 .
( 3 ) - بديهي است أهل حديث به اقتضاى مسلك خود بايد در برابر اين مسأله سكوت پيشه مىكردند ، زيرا نصّى از پيامبر صلى الله عليه وآله درمورد حادث يا قديم بودن قرآن نيست .
( 4 ) - ر . ك : الإمام الصادق والمذاهب الأربعة ، ج 4 - 3 ، ص 441 - 465 .