بىترديد نظريّهء اوّل به جهت افراط در تفسير مبناى تاريخ و نظريهء دوم نيز بدين جهت كه جريان قوانين را بر انسانها منكر مىشود مردود است . نظر سوم كه نظريهء اعتدالى ، دور از افراط و تفريط و نظريه مطلوب و مقبول به‌نظر مىرسد عبارت است از : كيفيّت بافت تاريخ جوامع انسانى و سرنوشت افراد بشر از تفاعل با موادّ و رويدادهايى كه انجام مىدهند ؛ بمانند سرنوشت دانه‌اى گندم ، با چگونگى تفاعلاتى كه با ديگر موادّ خود دارد تعيين مىگردد . « 2 » توضيح اينكه هيچ يك از اجزا و عناصر تشكيل دهندهء تاريخ با ديگرى متباين و متخالف نيستند كه تحت جامع مشتركى قرار نگيرند . بلكه اغلب آنها معلولاتى هستند مستند به علل مشابه . به همين جهت خود معلولات هم شبيه يكديگرند . به عنوان مثال : ما در هر مرحله‌اى از تاريخ و در ميان هر ملّتى هنگامى كه ستمگرى سردمداران جامعه‌اى را مىبينيم ، نتيجه مىگيريم كه مردم آن جامعه ، آمادهء طغيان و عصيان‌اند دير يا زود ، مبارزهء بىامان خود را در اشكال مختلف مىآغازند و يا مىدانيم كه احساس قدرت در خويش غالباً ملازم احساس بىنيازى است و طغيانگرى را به دنبال دارد . « 3 » پس جامعه‌اى كه در خود ، قدرت مالى ، صنعتى و سياسى ، احساس كند و از معنويت و امدادهاى الهى فاصله گيرد طغيانگرى را بايد انتظار كشد .