آيات قرآن و احاديث اهل بيت عليهم السلام بر اين مطلب دلالت و تأكيد دارد كه حوادث ، قضايا ، بلاها و مصيبتها ، چه فردى ، چه اجتماعى مشمول ارادهء تكوينى الهى است و هيچ امرى بطور تصادفى و بدون علّت به انجام نمىرسد ؛ زيرا هر چيزى كه در هر مكان و زمان و به هر صورت تحقق يابد مورد تعلّق علم و ارادهء خداوند خواهد بود . همهء امور تحت تقدير و تدبير حكيمانهء او و برپايهء نظم و نظام ضرورى عالم واقع است ، بدون اينكه جبر در كار آيد و اختيار از فاعلهاى مختار سلب شود . « 1 » چنان‌كه خداوند مىفرمايد : « ما اصابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِى الْارْضِ وَ لا فى انْفَسِكُمْ الَّا فى كِتابٍ مِنْ قَبْلِ انْ نَبْرَأَها انَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسيرٌ » « 2 » هيچ مصيبتى در زمين [ به جسم و مال ] و به جانهاى شما نرسد مگر آنكه پيش از آنكه آن را آفريده باشيم در كتابى ثبت است به يقين اين [ امر ] بر خداوند آسان است . مقولهء تاريخ به مظهرى از طبيعت مىماند ؛ چنان كه مظاهر طبيعى جهان با نواميس طبيعى ، پديد مىآيد تاريخ هم در چهارچوب نظام دقيق و ثابت قابل تفسير است . هيچ يك از حوادث تاريخى بىعلّت و تصادفى نيست ، بلكه معلول عللى است كه به توسط آنها بايد به تبيين و تحليل آن پرداخت ، بسان ديگر پديده‌هاى اجتماعى و اخلاقى كه تابع اصل « علّيّت » و مشمول نظام علّى و معلولى است . نهايت آنكه در پديده‌ها و حوادث انسانى و اختيارى ، همواره يكى از اجزاء علّت تامّه ، ارادهء خود انسان است ، از اين رو در عين حال كه جهان شمولىِ اصلِ علّيّت پا برجاست نه مىتوان پذيرفت كه پيش‌بينى قطعى آيندهء جامعه و تاريخ امكان‌پذير است و نه مىتوان قبول كرد كه افراد بشر محكوم جبر اجتماعى يا تاريخى هستند . « 3 »