درس هشتم تكامل تاريخ
انسان همچنانكه از نظر زيستى ، طبيعت متكامل دارد ، از نظر اجتماعى نيز تكاملپذير است ؛ با اين تفاوت كه تكامل در بُعد زيستى ، بطور طبيعى و بدون دخالت و اختيار انسان انجام مىگيرد ولى تكامل در تاريخ با اراده و تلاش انسان صورت مىپذيرد .
پس تكامل عبارت است از :
« به فعليّت رسيدن استعدادهاى فطرى كه در جامعه هست و مىتواند به فعليّت برسد . » « 1 »
امكان تكامل
بحث اين است كه آيا تكامل را به عنوان يكى از قوانين حاكم بر سير جامعه و حركت تاريخ مىتوان پذيرفت يا بطور كلى اين مقوله قابل ارزيابى نيست ؟
برخى مىگويند : از آنجا كه تكامل ، از مفاهيم ارزشى و حاكى از پسند و ناپسند اشخاص و بيانگر حالات روانى و سليقههاى آنهاست و تنها اظهار نظرهاى شخصى افراد را مىرساند ، از نظر علمى قابل اثبات نيست اگر چه نمىتوان بكلّى نيز آن را نفى كرد . چنان كه زيباتر بودن « رنگ سبز » از رنگ « آبى » بسته به سليقهء شخصى و موقعيّتهاى روحى افراد است كه گاهى آن را زيباتر مىيابند و گاهى نه . زيرا مفاهيم و قضايايى به عنوان قانون ، قابل اثبات يا نفى هستند كه عينى و واقعى باشند چون قضاياى منطقى ، رياضى و فلسفى و . . . نه از مفاهيم ارزشى همانند مفاهيم اخلاقى ، حقوقى و زيباشناسى .
پس ، از ديدگاه اين نظريّه تكاملى بودن و نبودن جريان جامعه و تاريخ از حوزهء مسائل
هامش
( 1 ) - فلسفهء تاريخ ، مرتضى مطهرى ، ج 1 ، ص 287 .