تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 69

به جاى آن از راه و روش نياكان خود تقليد مىكردند و زندگى سنتى را برمىگزيدند به يقين به چنين تمدّنى دست نمىيافتند . درحالى كه پيشرفت سريع و جامع مسلمانان بود كه سكوت قرون وسطى را در هم شكست و پايه‌هاى نهضت علمى اروپا ( رنسانس ) را بنيان نهاد و گرنه جهان امروز شاهد حيات علمى عصر حاضر نبود . « 1 » چنان كه راسل با اينكه يك شخصيت مذهبى نيست در اين باره مىگويد : « اگر در قرون وسطى ، علم‌گرايى مسلمانان نبود به يقين علم سقوط مىكرد و اگر مسلمين زنجير تقليد و تبعيّت از گذشتگان را از گردن خود باز نمىكردند ، سرنوشت علم يا سقوط حتمى بود يا نامعلوم . » « 2 » وابستگىهاى مادى ، استكبار و جاه‌طلبى ، عصبيت و گرايش نژادى و ستم‌پذيرى از ديگر عوامل منفى در حركت تاريخ است و مانع از رشد و تكامل آن مىگردد و قافلهء عظيم بشرى را به‌سوى نابودى مىبرد « 3 » قناعت به اختصار مانع از توضيح هر يك از آنهاست .