سرانجام سقوط تمدّن را به دنبال دارد . « 1 » منتسكيو جامعهشناس قرن 19 اين اصل را پذيرفته مىكوشد در قوانينى كه براى يك جامعهء دموكراتيك وضع مىكند مجالى براى نفوذ تجمّل نباشد ، چرا كه به عقيدهء وى نهتنها تجمّل ضدّ اعتدال و عدالت است بلكه مزاحم قوانين سازنده نيز هست . او مىگويد : « هنگامى كه روح به تجمّل عادت كرد ، به زودى با قوانينى كه مزاحم او هستند به مبارزه برمىخيزد . تجمّل ، گونهاى بيمارى است كه لحظه به لحظه به شدّتش افزوده مىشود و جراحاتش رو به گسترش مىرود درحدى كه گاه انسان ، از عزيزترين كسان و فرزندان خود چشم مىپوشد و براى تأمين تجمّل در معرض فروش مىگذارد براى نمونه در چين تجمل بهقدرى زياد بودكه مردم وقتى مىخواستند بچّههايشانرا بفروشند ، كفشهاو كلاههاى قلّابدوزى شده به پا و سر آنها مىكردند و آنها را آرايش مىنمودند تا مورد پسند مشترى قرار گيرد . » « 2 »
تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 67
مساهمون: جعفر وفا
ص٦٧
تقليد بىدليل از گذشتگان و تكيه بر افكار و كردار كهن آنان پديدهاى است فراگير و مستمرّ كه اساسىترين نقشرا در ركود تاريخ بهعهده دارد در حدّىكه اگر هماكنون افكار اجتماعى ، مكاتب اقتصادى و فرهنگ عموم را مورد ارزيابى قرار دهيم خواهيم ديد كه اغلب آنها به تقليد از گذشتگان و شخصيّتهاى چشمگير نشأت يافته است .
شخصيّتزدگى در تاريخ ، جريان بسيار اسفناكى است كه انديشهء مردم را تحتالشّعاع قرار مىدهد در حدّى كه حق انتقاد و اعتراض را هم از افراد با بصيرت سلب مىكند . با وجود پيشرفت چشمگير در ابعاد مختلف علوم و معارف انسانى ، هنوز بشر ، نتوانسته از پرستشها و پيروىهاى تبعى و تقليدى رهايى يابد . به همين دليل قرآن يكى از موانع حركت تاريخ و پيشرفت جوامع را تقليد از گذشتگان مىداند و از پيدايش آن در جامعه ، به سختى انتقاد مىكند و يكى از علل ركود حركت تصاعدى تاريخ را
هامش
( 1 ) - كليات عقايد ابن خلدون ، ص 223 - 227 .
( 2 ) - كليات عقايد ابن خلدون ، ص 223 - 227 .