تاريخ از ديدگاه قرآن و نهج البلاغه (فارسى) — صفحة 43

است و مبارك ، و براى جهانيان مايهء هدايت است در آن نشانه‌هاى روشن است . حضرت فرمود : « مَقامُ ابْراهيم ، حَيْثُ قامَ عَلَى الْحَجَرِ فَاثَّرتْ فيهِ قَدَماهُ وَالْحَجَرُ الْاسْوَدُ وَ مَنْزِلُ اسْماعيلَ » « 1 » مقام ابراهيم عليه السلام است كه روى سنگ ايستاد و اثر پاهايش بر آن باقى ماند ، حجرالاسود و منزل اسماعيل عليه السلام است . از اين حديث برمىآيد كه اگر انسان در آثار و نشانه‌هاى گذشتگان دقيق شود مىتواند معارف ارزنده‌اى را به دست آورد ؛ نظر كردن به جاى پاى حضرت ابراهيم عليه السلام كه هنگام تأسيس كعبه همچنان در سنگى نقش بسته و به‌صورت فرورفتگى و روشن باقى مانده است بيننده را مجذوب مىسازد و پى به شخصيّت استثنايى سازندهء اين خانه مىبرد و معجزه‌اش را به عيان مىبيند . همچنين حجرالاسود كه با يك نگاه مىتوان فهميد كه آن ، يك پديدهء غير عادى و سنگى استثنايى است و هر بيننده را به شگفت وا مىدارد و با ديدن و استلام آن ، زبان به حمد و سپاس رَبّ جليل مىگشايد و با جان و دل مىپذيرد كه آنها از آيات بيّنات و نشانه‌هاى روشن خداوند است . همهء اينها زمانى امكان‌پذير است كه تفكّر انسان در مظاهر مادى تاريخى و نشانه‌هاى بر جاى مانده با بينش عميق و همراه با برداشت مثبت و كسب آموزش باشد ، در غير اين‌صورت حتى نظر به ظريفترين آثار ، نمىتواند محرك مشاعر بيننده باشد ، چنان كه حضرت على عليه السلام مىفرمايد : « كُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فيهِ اعْتِبارٌ فَلَهْوٌ » « 2 » هر نگاهى كه عبرت‌انگيز نباشد لهو و بيهوده است .