فرمان دهد . و در اين زمينه به ظاهر تعدادى « 1 » از آيات استدلال كرده است كه به بعضى اشاره مىشود : خداوند نامها را به آدم ياد داد سپس به فرشتگان كه بر آفرينش آدم اعتراض كرده بودند خطاب كرد و فرمود : « أَنْبِئُونى بِأَسْماءِ هؤُلاءِ انْ كُنْتُمْ صادِقينَ » « 2 » اگر راست مىگوييد از اسامى اينها خبر دهيد . درحالى كه خداوند متعال مىدانست آنان از آن نامها اطلاعى ندارند و نمىتوانند از آنها خبر دهند . پاسخ اين است كه اولًا تكليف فراتر از توان ، از نظر عقلى قبيح و زشت است پس محال است خداوند حكيم چنين تكليفى داشته باشد . ثانياً خود فرموده : « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » « 3 » خداوند هيچ نفسى را جز به اندازهء توانش تكليف نمىكند . ثالثاً همانگونه كه در علم اصول بيان شده گاهى آمر و فرمان دهنده با انگيزهء طلب جدى و واقع شدن فعل در خارج ، انجام آن را از كسى مىخواهد و گاهى با انگيزهء امتحان يا آشكار نمودن ناتوانى طرف از انجام فعل يا امور ديگر ، امرى را صادر مىكند . و در آيهء ياد شده انگيزهء فرمان الهى اين بوده كه بر فرشتگان ثابت شود كه آنان دانش آدم عليه السلام را ندارند و از علم به نامهاى ياد داده شده به آدم عليه السلام ناتوانند . پس هدف جدّى اين نبوده كه آنها بايد از آن نامها با اين كه علمش را ندارند خبر دهند . هواداران مكتب اشعرى بعدها دلايل ديگرى را اضافه كردند . غزالى مىگويد :
بررسى مذاهب و فرق (فارسى) — صفحة 91
مساهمون: عليرضا على نورى
ص٩١
هامش
( 1 ) - ر . ك : الملل والنحل ، سبحانى ، ص 185 به نقل از اللمع ابوالحسن اشعرى .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 31 .
( 3 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 286 .