گفتنى است اجتهاد عالمان و فقيهان به‌معناى استنباط احكام فروع از اصول در مواردى مشروع و صحيح است كه دين اسلام حكم صريحى در آن باره نداشته باشد و گرنه اجتهاد مزبور غير از تغيير احكام خدا و عمل به رأى « 1 » نيست و از عبارت خليفهء دوم استفاده مىشود كه او به مشروعيت « 2 » دو متعه در زمان پيامبر اعتراف داشت ، جز اين كه انجام آنها براى ايشان ناخوشايند بوده است . عمران مىگويد : در زمان پيامبر حج تمتع انجام مىداديم و قرآن بر آن نازل شده بود ، امّا مردى طبق رأيش آنچه را خواست گفت . « 3 » با وجود اين اجتهادات كه نمونه‌هايى از آن را يادآور شديم چگونه ممكن است فرق و مذاهب مختلف در جامعه رشد نكند و آيا مذهب‌سازى جز براساس اين است كه آيات و احاديث را به‌گونه‌اى معنى كنيم كه خواسته و مختار ما را تأييد كند و در مواردى كه نص صريح وجود دارد و قابل تفسير به‌گونه‌اى ديگر نيست ، به‌عنوان اجتهاد به مخالفتش برخيزيم ! !