1 - از راه عالمان اهل كتاب « 1 » پس از رحلت پيامبر خدا علماى اهل كتاب تظاهر به اسلام كردند و توانستند افسانههاى تورات و انجيل محرّف را در بين مسلمانها منتشر كنند . در زمانى كه شخصيتهايى همچون ابوذر بهخاطر نقل كلام پيامبر صلى الله عليه و آله توبيخ و تبعيد مىشدند ، به افرادى همانند كعبالاحبار ، وهب بن منبّه و تميم بن اوس دارى « 2 » اجازه داده شد تا سرگذشت انبياى سلف را طبق نقل تورات محرّف براى مردم بازگو كنند . مردم از شنيدن قصههاى آنان لذت مىبردند و اين خود بر رونق كارشان مىافزود . آنان توانستند از اين راه تعاليم يهود و مسيحيت را بين مسلمانها پخش كنند . بهعنوان نمونه ، تفكر جسميت خدا كه از آموزههاى تورات محرّف است در تفاسير و كتب صحاح وارد شد و خداى مسلمانها همانند خداى يهوديان دست كم در آخرت قابل ديدن شد . گرايش به جبر و بحث حدوث و قدم قرآن از ديگر نمونههايى است كه توسط عالمان اهل كتاب در فرهنگ مسلمانان و كتبشان وارد شد . همچنين مفسرين ، سخنان آنان را دربارهء آفرينش آدم و حوا و كيفيت آفرينش جهان بهعنوان شرح آيات قرآن در تفسير وارد كردند . آنچه به نام اسرائيليات خوانده مىشود همين تعاليم و داستان سرايىهاى عالمان يهود و نصارى است كه بعد از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله تظاهر به اسلام كردند و با انواع تملق توانستند در نزد خلفا مقام و منزلتى كسب كنند و حتى بعضى از آنها مانند كعب الاحبار توانستند بهعنوان مفتى در دستگاه عثمان نفوذ كنند و درآنجا به انجام وظيفه بپردازند . « 3 »
بررسى مذاهب و فرق (فارسى) — صفحة 31
مساهمون: عليرضا على نورى
ص٣١
هامش
( 1 ) - براى آگاهى از اثر انديشههاى اهل كتاب بر فرهنگ مسلمانان ، ر . ك : نقش ائمه در احياء دين ، مرتضى عسگرى ، ج 12 ، ص 14 - 43 ، مجمع علمى اسلامى .
( 2 ) - كعبالاحبار يهودى بوده و در زمان ابو بكر مسلمان شد . ذهبى او را ظرف علم معرفى مىكند و مىگويد : كه وى از منابعاسرائيلى براى ياران پيامبر نقل حديث مىكرد . وهب در سال 34 ه . متولد شده و از اهل كتاب بود ؛ او از منابع يهودى مطالب زيادى نقل مىكردهاست . تميم مسيحى بوده و در سال 9 ه . اسلامآورد . او با اجازهء عمر از منابع مسيحى براى مسلمانان قصه بازگومىكرد . ر . ك : الملل و النحل ، ج 1 ، ص 91 - 82 .
( 3 ) - ر . ك : الملل و النحل ، جعفر سبحانى ، ج 1 ، ص 77 - 103 چاپ اول ، مطبعة الخيام - قم ؛ معالم المدرستين ، سيد مرتضى عسگرى ، ج 2 ، ص 48 - 51 ، الناشر مؤسسة البعثته ، چاپ اول .