وجود دارد كه فرض وجود هر كدام به تنهائى مىتواند علّت عدم حضور آنان را در اين نهضت الهى بيان كند . اگر اين افراد كوفى باشند مىتوان گفت :
1 . ابن زياد قبل از واقعهء كربلاء ، حدود چهارصد و پنجاه نفر از شيعيان و دوستداران اهل بيت عصمت را زندانى كرده بود و شايد فرد مورد بحث در آن وقت در زندان بسر مىبرده است .
2 . تمام راههاى منتهى بكربلاء توسط سپاهيان اموى تحت نظر بود و رفت و آمد افراد شديداً كنترل مىشد تا مانع حضور هر چه بيشتر شيعيان در كربلا گردند و افرادى كه در ايام عاشوراء در كربلاء حضور داشتند يا از لشگريان ابن سعد بودند و يا از افرادى كه همراه امام حسين ( ع ) وارد كربلا شده بودند و حتّى بعضى از محبين اهل بيت ( ع ) كه نتوانسته بودند همراه حضرت به كربلا بروند بعد از اطلاع از قضايا ، به عنوان اينكه از افراد ابن سعد هستند از راههاى كنترل شده عبور كرده و سپس به امام حسين ( ع ) ملحق مىشدند . و اگر اين افراد كوفى نباشند مىتوان گفت :
1 . با توجه به عدم وجود وسائل ارتباط جمعى سريع در آن زمان ، عدهء زيادى از مسلمانان بعد از شهادت آن حضرت از واقعهء جانگداز كربلا مطلع شدند ، چه اين حادثه در زمان تقريباً كوتاهى اتفاق افتاد .
2 . خروج امام حسين ( ع ) از مدينه به خاطر عدم بيعت با فرماندار منتخب يزيد و براى اعتراض به وضع موجود انجام گرفت و روانه شدن آن حضرت از مكه به طرف كوفه هم بعد از دعوت كوفيان و به خاطر بدست گرفتن حكومت عراق بود ، هر چند كه خود امام حسين ( ع ) و ديگر اهل بيت عصمت نسبت به شهادت قريبالوقوع آن حضرت در عاشورا يقين داشتند و لكن اين امر محتوم بطور عموم مطرح نشده بود .
سرداران صدر اسلام (فارسى) — صفحة 150
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص١٥٠