بر اثر منافع يا ضررهاى مادى و اقتصادى ارزيابى مىكنند . نوجوانى را فرض مىكنيم كه هنوز تربيت دينى كاملى نيافته است . ممكن است اين سؤال به ذهن او بيايد كه انجام اين قبيل امور ضررهاى اقتصادى در پى دارد . توليد كم مىشود ، وقت اشخاص گرفته مىشود ، هنگامى كه مردم تا نيمه شب عزادارى مىكنند ، روز بعد توان كار كردن ندارند . دو ماه جامعه بايد نوعى سستى و رخوت را بپذيرد ، براى اين كه ياد اين حادثه زنده داشته شود . در حالى كه راههاى ديگرى نيز براى بزرگداشت واقعه عاشورا وجود دارد . مثلًا جلسات بحث ، ميزگرد يا سمينارهايى ترتيب داده شود ، و با تماشاى بحث و گفتگو خاطره اين حادثه براى مردم تجديد شود . ديگر دو ماه عزادارى و گريه كردن و بر سر و سينه زدن ، چرا صورت پذيرد ؟
حتى اگر يك مجلس كافى نيست ، مىتوان مجالس متعدد ، كنفرانس و كنگره برپا كرد . مگر زنده نگه داشتن يك خاطره صرفاً به اين است كه مردم بر سر و سينه بزنند و خود را اذيت كنند ؟
بعد از اين كه پذيرفتيم زنده داشتن ياد عاشورا و حسين بن على ( ع ) براى ما مفيد است و در جامعه ما اثر مطلوب دارد ، سؤال دوم اين است كه چرا اين بزرگداشت بايد به اين شكل صورت بگيرد ؟ در تمام دنيا هنگامى كه مىخواهند از بزرگان خود به بزرگى ياد كنند ، مراسمى تشكيل مىدهند ، بحث و گفتگو برگزار مىكنند ؛ اما چرا مراسم بزرگداشت عاشورا بايد به اين شكل باشد ؟
جواب اين سؤال تا حدودى از سؤال اول پيچيدهتر است . جواب اين است كه البته بحث درباره شخصيت سيدالشهداء ( ع ) ، تشكيل ميزگردها ، كنفرانسها ، سخنرانىها ، نوشتن مقالات و امثال اين قبيل كارهاى فرهنگى ، علمى و تحقيقات ، بسيار مفيد و لازم است . و البته در جامعه ما نيز انجام مىشود و به بركت نام سيدالشهداء ( ع ) و عزادارى آن حضرت ، بحث ، گفتگو و تحقيقات زيادى پيرامون اين امور صورت مىگيرد و مردم نيز معارف را فرا مىگيرند . اين فعاليتها به جاى خود لازم است ، اما آيا براى اين كه ما از حادثه عاشورا بهره بردارى صحيح كنيم ، اين اقدامات كافى است ؟ يا اين كه امور ديگرى نيز مثل همين عزادارىها به جاى خود لازم است ؟ جواب دادن به اين سؤال متوقف بر اين است كه ما نظرى روان شناسانه به انسان بيندازيم و ببينيم عواملى كه در رفتار آگاهانه ما مؤثر است فقط عامل
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 430
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٤٣٠