از اين جا است ، كه مىبينيم ، روش امام ( ع ) در خلال مدّت قيام به حسب اختلاف اوضاع و احوال مختلف بود .
در آغاز كار ، كه تحت فشار حاكم مدينه قرار گرفت ، شبانه از مدينه حركت كرده ، به مكّه كه حرم خدا و مأمن دينى بود ، پناهنده شد و چند ماهى در مكّه در حال پناهندگى گذرانيد .
از سويى در مكّه تحت مراقبت سرّى مأموران آگاهى خلافت بود تا تصميم گرفته شد توسّط گروهى اعزامى ، در موسم حج كشته شود ، يا گرفته شده به شام فرستاده شود و از سوى ديگر سيل نامه از جانب عراق به سوى آن حضرت سرازير شده ، كوفيان درصدها و هزارها نامه ، وعدهء يارى و نصرت داده ، او را به عراق دعوت كردند و وقتى آخرين نامه كه صريحاً به عنوان اتمام حجّت ( چنان كه بعضى از مورّخان نوشتهاند ) از اهل كوفه رسيد ، آن حضرت تصميم به حركت و قيام خونين گرفت . اوّل به عنوان اتمام حجّت ، مسلم بن عقيل را به عنوان نماينده خود فرستاد ؛ پس از چندى نامه مسلم مبنى بر مساعد بودن اوضاع ، نسبت به قيام ، به آن حضرت رسيد .
امام ( ع ) به ملاحظهء دو عامل كه گفته شد ، يعنى ورود مأموران سِرّى شام به منظور كشتن ، يا گرفتن وى و حفظ حرمت خانهء خدا و مهيّا بودن عراق براى قيام ، به سوى كوفه رهسپار شد .
سپس در اثناى راه ، كه خبر قتل فجيع مسلم و هانى رسيد ، روش قيام و جنگ تهاجمى را به قيام دفاعى تبديل فرموده ، به تصفيهء جماعت خود پرداخت و تنها كسانى را كه تا آخرين قطرهء خون خود از يارى دست بردار نبودند ، نگه داشته ، رهسپار مصرع خود شد .
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 426
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٤٢٦