آن قلب رئوف و حساس را در چنان غمى و آن چشمان بيدار و بينا را در چنان اشكى كاملًا محق مىيابيم . اما نكته گفتنى اينكه هر چند حزن دل و سرشك ديده على بن الحسين ( ع ) حالت طبيعى و روحى امام بوده ، ولى از نظر اجتماعى و عمومى نيز تأثيرى مهم در بر داشته است ، زيرا با زبان كردار - و نه گفتار - از عظمت آن قيام و عمق جنايت و شدت ظلمى كه بر اهل بيت پيامبر رفته حكايت مىكرده « 1 » و از تبليغات دروغين يزيد و يزيديان و كفر امويان پرده بر مىداشته ، و مسلمانان ناآگاه فريب خورده را هشيار و به واقعيات آشنا مىكرده است چنان كه سخنان و حالات آن حضرت و خواهرش زينب ( س ) در ورود به شام و مجلس يزيد پليد همين تأثير را داشته و در تاريخ چنين اثرى برجا گذاشته است . بدين گونه اندوه دائم و آه ملايم و اشك سوزناك آن شهيد فرزند شهيد ، خود فريادى در سكوت و قيامى درنشست و تبليغى در حد امكان بوده است . درود خدا بر روان تابناك پر عاطفهاش باد كه نيكو راه پدر را ادامه داد .
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 411
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٤١١
آزمونهاى مكرر شخصى ثابت كرده گاه گريه به صورت يك نياز طبيعى انسان درمىآيد ، و گريستن ضرورت مىيابد ، بطورى كه پس از آن عقدههاى روانى تخليه مىشود و درد دلها تسكين مىيابد و اعصاب به استراحت مىپردازد . اين واقعيت را به زبان شعر نيكو گفتهاند :
اشكم از ديده چو افتاد دلم تسكين يافت * اى خوش آن درد كه يك قطره كند درمانش
مولوى نيز در اين باب تعبيرى پر معنى دارد :
گريه بر هر درد بىدرمان دواست * چشم گريان چشمه فيض خداست
گريه از آن جهت درمان دردهاى بىدرمان روحى شمرده شده كه با مقدمهاى از دل شكستگى و صفاى خاطر همراه است ، و اين حال خوش زمينهساز نزول رحمت الهى بر انسان است كه مشكل گشاست . برعكس آنان كه با آفريدگار خود ارتباطى ندارند و از عواطف مذهبى بدورند ، چشمه چشمانشان نيز خشك است و از موهبت و مرحمت خداى تعالى محروم .
هامش
( 1 ) . اين حكايت و به زبان امروز افشاگرى واقعيات مكتوم ، نه تنها براى اهل آن زمان بوده ، بلكه با ثبت در تاريخ وحديث براى ما نيز در اين روزگار آموزنده و روشنگر مىباشد .