ابن ام مكتوم - پسر دايى خديجه زوجهء رسول خدا - واگذار مىشد ، كه خود مردى اعمى و جزء معلولين بود ، و گاهى به يكى از پيران معلول چون سباع بن عرفطة ، يا عبداللَّه بن نميلة و امثال او . « 1 » 2 - حلف مؤاخات از جمله حلف و پيمانهايى كه بعد از بعثت ، به وسيلهء رسول گرامى اسلام منعقد شده ، پيمان مؤاخات و برادر خواندگى است ، كه به منظور ايجاد همبستگى و اتحاد قبايل خصوصاً مهاجر و انصار ترتيب يافته است ، در نتيجه افراد مسلمين ، موظف شدند كه نسبت به هم ، مانند دو برادر ، احساس مسؤوليت نموده از نظر امور مالى راه مساوات و مواسات پيش گيرند . به همين جهت انصار مدينه كه صاحب خانه و كاشانه بودند ، مهاجرين را در منازل خود پناه داده و وسايل ارتزاق و معيشت آنان را فراهم آوردند ، و چنان كه قبلًا اشاره شد ، لازمهء مؤاخات و برادرى توارث بود كه با بودن ساير وراث يك ششم ، و در صورت نداشتن وارث ديگر يا وارث غير مهاجر ، تمام ارث برادر خوانده را صاحب مىشدند . « 2 » در مجلسى كه پيامبر بين مهاجر و انصار عقد برادرى استوار مىفرمود ، على بن ابى طالب به تصور اينكه بين او با يك نفر از انصار عقد برادرى استوار خواهد شد ، به انتظار باقى ماند ، و چون پيمان مؤاخات سرانجام گرفت ، و او با كسى برادر خوانده نگشت ، ملول و مكدر علت آن را استفسار نمود ، پيامبر فرمود : « انْتَ اخى فِى الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ ، تَرِثُنى وَ ارِثُكَ » تو در دنيا و آخرت برادر من خواهى بود ، تو از من ارث مىبرى و من از تو حق ارث خواهم داشت . « 3 » علّت اينكه پيامبر بين خود و على با هيچيك از انصار و يا مهاجرين عقد مؤاخات نبست ، همان پيمان موازرت و اتحادى بود كه قبلًا در اوايل بعثت با على منعقد فرموده بود ، لذا
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 386
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٣٨٦
هامش
( 1 ) . اسد الغابة ، سيرهء ابن هشام .
( 2 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 1 / 504 ، المحبر / 71 ، الادب امفرد ، ج 2 / 30 ، و لفظه : عن انس بن مالك قال : حالف رسول اللَّه بين قريش و الانصار فى دارى التى بالمدينة ( اخرجه المصنف فى ادب الصحيح ، الاعتصام و الكفاله ، و مسلم فى الفضائل ، و ابو داود فى الفرائض ) ، احكام القرآن جصاص ، ج 2 / 94 ، طبقات ابن سعد ، ج 3 / 22 ، در المنثور سيوطى ، ج 2 / 149 .
( 3 ) . طبقات ابن سعد ، ج 3 / 22 ، امالى طوسى / 23 ، مناقب ، ج 1 / 366 ، طرائف / 17 كشف الغمه / 96 ، شافى سيد مرتضى / 169 .