روشن است ، و براى دگران با اندك تأملى روشن مىشود . اينها از اختلاف تعابير گرفتار ابهام و سرگشتگى شده و مفاهيم را مختلف و گاه متناقض پنداشتهاند . شايد يكى از علل در نيافتن آنان فرسايشى باشد كه از نظر معنوى در پارهاى اصطلاحات اجتماعى و فقهى پديد آمده است ، مثلا فرسايش معنوى اصطلاح « معروف » ، « منكر » ، « امر به معروف » ، و « نهى از منكر » .
در عصر نخستين ، « معروف » و « منكر » بيشتر بر رويه و رفتار و سياست اطلاق مىشده تا بر كارهاى جزئى فرد و مهمترين « معروف » ها عبارت بوده از رويهء اسلامى ادارهء امور اجتماعى ، رويهء حكومت كنندگان نسبت به مردم ، رويه اقتصادى و سياست حكومت كنندگان ، شيوهء تقسيم عوائد عمومى و مصرف دارايى و درآمد عمومى ( يا مال الله ) ، رويهء مردم در قبال حكومت كنندگان و بالاترين مقام اجرائى ( يا خليفه سياسى ) رويهء قضايى و سياست فرهنگى دولت . اين رويهها و سياستها در صورتى كه منطبق با دستورالعملهاى قرآن و سنت پيامبر مىبود « معروف » خوانده مىشد و گرنه « منكر » بود .
در دورهء اول تاريخ اسلام آنچه به عنوان « معروف » مورد تأييد و تشويق و امر قرار مىگرفت رويهها و سياستهاى مؤثر و مهم سياسى ، اقتصادى ، قضايى ، فرهنگى پيامبر بود و آنچه به عنوان « منكر » مورد نكوهش و پرهيز و طرد و رد واقع مىشد رويههاى بدعتآميز ضد سنت . تاريخ جهاد داخلى اسلام از هزاران امر به معروف و نهى از منكر حكايت مىكند كه در همين موارد و با همين معنا بوده است .
ائمه عليهمالسلام و اصحاب بزرگ پيامبر جملگى چنين امر و نهىهايى داشتهاند حسين بن على در همهء نطقها و نامههاى رسمى و در وصيت نامهاش همين مفهوم را از « امر به معروف و نهى از منكر » در نظر داشت . حجر بن عدى و يارانش و عمرو بن حمق را « امر به معروف و نهى از منكر كننده » خوانده و متذكر گشته كه بارويههاى ناروا و ضد سنت ، حكام و دستگاه حاكم مخالفت و مبارزه داشتهاند . آشكار است كه اين مردان سر سخت و فداكار تنها با منكرات كوچك افراد عادى سر ستيزه نداشتهاند بلكه سياستهاى نافذى كه جامعه را در مجموع و به كلى تحت تأثير آثار گمراه كننده و فاسد كننده قرار مىداده مورد حمله ايشان بوده است .
عاشورا شناسى (فارسى) — صفحة 331
مساهمون: پژوهشكده تحقيقات اسلامى
ص٣٣١