سابق شد و جامعه اسلامى سرگردانى بيشترى پيدا كرد . و قيام حضرت اباعبداللّه الحسين عليه السلام در اين برهه از زمان و در اين شرايط براى نجات مسلمانان و بشريت از سرگردانى معنوى بود . « 1 » درباره فراموش شدن فرايض دينى ، شافعى از وهب بن كيسان چنين نقل مىكند : « وقتى ديدم ابن زبير اوّل نماز ، سپس خطبه را ايراد كرد متوجّه شدم همه سنّت‌هاى رسول خدا صلى الله عليه و آله حتّى نماز دگرگون گشته است . » « 2 » حسن بصرى مىگويد : « اگر پيامبر صلى الله عليه و آله به دنيا برگردد جز قبله چيز ديگرى از دينش نخواهد شناخت . » « 3 » اين وضع در اواخر حكومت يزيد به‌جايى رسيد كه مردم نه‌تنها احكام و معارف خود را نمىدانستند بلكه در كيفيت نماز و حجّ نيز دچار حيرت شدند . « 4 » وقتى در مورد نماز و حج كه از اركان دين به‌شمار مىرود و از ناحيه اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله و تابعين ترديد شود مىتوان آگاهى مردم را نسبت به بقيّهء معارف اسلام حدس زد كه در چه وضع بدى قرار داشته است . ابن عباس مىگويد : « بالاى منبر از مردم بصره پرسيدم آيا صدقهء روزه خود را پرداخت نموده‌ايد . آنها منظور مرا نفهميدند از شخصى كه اهل مدينه بود خواستم درباره زكات فطره به مردم توضيح دهد . » « 5 » اين خلأ فرهنگى ، زمينه بروز بسيارى از انحرافات فرهنگى را مهيّا ساخت كه به اختصار ، آنها را مطرح مىكنيم .