حادثهاى كه يك دقيقه بعد اتّفاق خواهد افتاد امكان ندارد مطّلع گرديم حتّى پنج ثانيه پس از زمان حال ، زيرا وسيله ادراك و معرفت ما در امور و حوادث مادّى همين اعضاء و جوارح ما است و ارتباط آنها با عالم خارج به وسيله امور مادّى است چون صدا و نور و حسّ و لمس كردن و بوئيدن و چشيدن و اينها همه امورى هستند مادّى و محكوم به مكان خاصّ و زمان خاصّ . و تا آن مكان و زمان خاصّ محقّق نگردد امكان تحقّق آنها نيز محال مىباشد ، روى اين اصل در ارتباط با امرى كه فعلًا معدوم است امكان ندارد انسان به طريق عادّى و سير ظاهرى علم و يقين حاصل نمايد ، بلى ممكن است انسان نسبت به پيدايش برخى از حوادث به حدس و گمانهائى متوسّل گردد ، ولى بحث و صحبت ما بر اساس علم و معرفت و شهود است نه حدس و گمان خواه اين امر مادّى معدوم يك ثانيه بعد محقّق شود يا ميليونها سال بعد ، هر دو يكى است . حال اگر چنانچه فردى با عبور از حاجز و مانع عالم مادّه و اشراف بر برزخ و مثال منفصل بتواند به حقائق و پديدههاى آن عالم مطّلع گردد خواهد فهميد كه همين حوادثى كه در دنيا دسترسى به آنها براى او به وسيله ابزار و وسايل عادّى محال مىبود اكنون براى او چنان واضح و آشكار است كه تو گوئى آنها را با همين چشم در همين دنيا مشاهده مىكند و به اندازه سرسوزنى فرق و تمايز بين آنچه در عالم مثال مشاهده كرده است با آنچه در اين عالم اتّفاق افتاده است و يا خواهد افتاد نخواهد يافت . چنانچه در مبحث علم گذشت . حال پس از توضيح اين مسأله مىگوئيم : همچنان كه سلسله مراتب علّت و معلول از عالم تجرّد و لوح محفوظ ، يك حادثه و واقعيّت بىصورت را در مراتب نازله به واقعيّت و حقيقت با صورت و مادّه تبديل مىكند چنانچه ما آن واقعه را در اين عالم با چشم و گوش و اعضاء و جوارح خود احساس مىكنيم ، همانطور سلسلهء علل و معلولات در مسأله وحى آن واقعيّت بدون صورت و بدون مادّه و هيئت را به واقعيّتى صورى
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 511
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٥١١