بىشمار در مسايل حقوقى همه ناشى از اين نقيصه در قطع است .
و امّا نكته امتياز وحى از غير وحى استناد مدركات وحيانى بدون واسطه يا با واسطهء ملكوتى به خداى تعالى است كه اين خصوصيّت در مدركات عقليّه و تفكّرات ذهنيّه به خود نفس مستند است نه به خداى تعالى به نحوى كه در وحى گفته شد . و بدين جهت رابطه منطقى بين مُدركات وحيانى و مدركات نفسى و ذهنى عامّ و خاصّ من وجه خواهد بود .
البته تمام اين مسايل و اشتراك و افتراق در مدركات نفسيّه و وحيانى در صورتى است كه مُدرَك صد در صد عين واقع و نفس الأمر بوده باشد و امّا در صورت خطاء و اشتباه نه آن مُدركى كه تصوّر مىشده است وحيانى است ، وحيانى بوده ، و نه مُدركى كه از ناحيه نفس و تفكّر ذهنى حاصل شده است ، قابل سنجش و ارزيابى بوده است و هر دو در ظرف بطلان و جايگاه لغو و عبث قرار خواهند گرفت ، و از محدودهء ميزان و قياس خارج خواهند شد ، مانند مكاشفات كاذبه و خوابها و رؤياهاى نفسانى و شيطانى و عبث و تخيّلات و توهّمات بىاصل و اساس كه تصوّر الهام و امداد غيبى در آن مىرود و ادّعاهاى دروغين و خلاف واقع زمان ظهور و تعيين وقت جهت اين مطلب و اخبارهاى از وقايع و حوادث آينده و اطّلاع بر ضماير و نفوس از يكطرف ، و از طرف ديگر تفكّرات مهملانه و عارى از براهين عقليّه ، و حدس و گمانهاى مستند به توهّمات و تخيّلات و جايگزينى حقائق به مجازات در محاورات عرفيّه و عاميانه و تمسّك به اصول ساختگى و بىپايه در استنباطات و انتاج عاميانه و تبدّل جزم و اتقان به احساس و اعتبارات كودكانه ، و انحراف از مسير مستقيم و سيرهء قويم ، وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْم ، [ 1 ] به متابعت از شايعات و تبليغات و تخمين و ظنون واهيه
هامش
[ 1 ] - سوره الإسرآء ( 17 ) صدر آيه 36 .