مرتبه اين جرقه و فكر برايم پيش مىآيد ، بدون هيچ سابقه تجربه و تلاش ، و بارها مىشود كه هر چه در يك موضوع و مسأله فكر خود را به كار مىاندازم و ساعتها به كوشش ذهنى و فكرى مىپردازم هيچ نتيجه و حاصلى عايد نمىشود امّا در يك فرصت ديگر يك مرتبه مىبينم اين مشكل از ذهنم برداشته شد و به آن نتيجه مطلوب رسيدم .
اين مسأله قطعاً براى همه ما در جاى جاى زندگى و ارتباطات علمى و اجتماعى رخ داده است ، و براى اين حقير راقم سطور شايد صدها مورد وجود داشته است .
حال به اين مرتبه مىرسيم كه در سلسلهء مراتب وجود هر چه يك وجود از نقطه نظر تجرّد وجودى و نورانيّت ذاتى سهم بيشترى از فيض و بهاء وجود داشته باشد قدرت واردات علميّه و سعه و ظرفيّت مدركات بيشتر خواهد بود و از مزج و خلط و تركيب با مدركات عالم مادّه و نفس و شهوت و حيوانيّت دور تر و به حقيقت امر و واقع نفسالامر نزديك و صافتر و بىغلّ و غشتر است ، و هر چه آن وجود از قرب معنوى و تجرّد نفسانى نسبت به آن مبدأ لايزال دور تر باشد افكار و عقايد و مدركات او بيشتر جنبهء مادّى و نفسانى و شهوانى پيدا مىكند و از ميزان نور و بهاء و بهجت و مايهء الهى آن كاسته مىشود ، گرچه نفس آن معلوم و نوع آن علم از سنخ و نوع علوم الهى و ماوراء طبيعه باشد .
مهمّ آن ميزان تجرّد و صفا و نورى است كه درون نفس و عجين با نفس و تركيب با نفس شده است مانند ليوان مايعى بس كثيف و قذر كه هر قطره از آب زلال كه در آن افتد به واسطه آن قذارت و ناپاكى مايع ، خود تبديل به يك مادّه كثيف و قذر و متعفّن خواهد شد .
در اين برهان فلسفى ميزان تجرّد وجود در هر موجودى كه بيشتر است مدركات او از آثار و لوازم وجود كه يكى از آنها حيثيّت علمى وجود است
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 178
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص١٧٨