فلان تصادف در فلان لحظه براى شخص معيّن حادث شود يك سرى حوادث و قضايا در اين سلسله دست به دست هم مىدهند تا اين پديده را به وجود آورند .
تصوّر ما از اراده و مشيّت پروردگار بر ايجاد يك حادثه يك تصوّر عاميانه و ابتدائى است . ما خيال مىكنيم كه اراده خداوند اگر بر وقوع يك حادثهاى تعلّق بگيرد اين مشيّت و خواست از عالم بالا كه عالم ذات است به سمت و سوى ظهور و بروز در عالم شهادت و مادّه حركت مىكند و پس از طىّ مراتب تجرّد با تحقّق صورت مثالى و برزخى ديگر هيچ راهى جز ايجاد آن حادثه باقى نخواهد ماند . و هيچ گريز و گزيرى از وقوع آن مسأله نخواهد بود .
درحاليكه مسأله اين چنين نيست . اراده حضرت حقّ بر ايجاد يك پديده و واقعه يك ارادهء يكطرفه و بدون انعطاف و همچون سنگ و چوب نيست كه الّا و لابدّ همين است و ديگر هيچ .
خود اين اراده معلول بروز و ظهور سلسلهء اسماء و صفات در عالم خارج است ، مثلًا در نظام احسن خلقت تقدير و مشيّت الهى بر اين است كه قطع رحم موجب نقصان عمر خواهد شد و در مقابل صلهء رحم موجب طول عمر است . حال ارادهء پروردگار بر ايجاد فلان تصادف در نقطه خاصّ ممكن است به واسطه يك صلهء رحم تغيير پيدا كند و همان تغيير در عالم ملكوت باعث شده است كه آن شخص در بين راه با دوست خود به مدّت دو دقيقه به صحبت و احوالپرسى بپردازد و در نتيجه اين تصادف واقع نگردد .
و يا اينكه يك قطع رحم شرائط را براى بروز چنين تصادفى فراهم مىآورد و همينطور احترام به والدين و قضاء حوائج مردم و انفاق بر فقراء و اطعام مساكين و حسن سلوك و معاشرت با اهل و عيال و پرداختن به امور عبادى و اداء تكاليف همه و همه هر كدام به نوبهء خود علّتى هستند براى تحقّق و يا عدم تحقّق يك حادثه ، و در مقابل نيز خلاف اين امور مىتواند علّت براى
افق وحى (نقد نظريه دكتر عبد الكريم سروش درباره وحى) (فارسى) — صفحة 121
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص١٢١