امضاء خلافت حجّيت آن بدون تحقّق موضوع لغو و عبث خواهد بود و حكم در همه حال دائر مدار تحقّق موضوع خود است ؛ و طبيعى است كه شرط تحقّق آن اجماع جميع امّت است نه فقط مسلمين مدينه . [ 1 ]
بدين لحاظ بعضى امّت را تفسير به اهل مدينه كردهاند ، كه علاوه بر سخافت و ركاكت اين نظريه اشكال فوق نيز بر اين تفسير وارد است ؛ و لذا بسيارى از علماى سنّت آن را رد نمودهاند .
و بالأخره چارهاى جز حمل امّت بر اهل حلّ و عقد نيافتند ، و بر اين مطلب امام فخر رازى و غزّالى و ديگران اصرار مىورزند .
حجّيت اجماع اهل حلّ و عقد از همينجا نشأت گرفته است ، زيرا نزد اهل سنّت هيچ مدركى دالّ بر رسميّت و مشروعيّت خلافت خلفاء ثلاث جز همين اجماع بىاساس و پوچ وجود ندارد ؛ نه در قرآن آيهاى در اين مسأله ( همچون آيهء دالّه بر خلافت و ولايت أميرالمؤمنين على بن أبىطالب عليه السّلام ) وجود دارد و نه از طرف رسول خدا نصّى ( همانند نصوص كثيرهء متفقٌ عليها در طول حيات حضرتش در مواقع مختلفه ، و اخيراً در حجّة الوداع روز هجدهم ذوالحجة در وادى غدير كه بطور علنى در حضور دهها هزار جمعيّت على بن أبىطالب را بر خلافت بلافصل و ولايت بر نفوس مسلمين نصب فرمود ) ولو اشارةً و كنايةً صادر شده است ؛ حال بگذريم از كلماتى كه عليه آنان و در تنقيد از رفتار و كردارشان از زبان رسول خدا صادر گشته و در نزد كتب خود آنان موجود مىباشد . ( 1 )
هامش
1 - و كان طلحة بن عبيد الله و ابنُ عباس و جابرُ بن عبد الله يقولون : صَلّى رسول الله صلّى الله عليه ( و آله ) و سلّم على قَتلَى احد ، و قال رسولُ الله صلّى الله عليه ( و آله ) و سلّم : أنا على هؤلاءِ شهيد . فقال أبوبكر : يا رسولَ الله ! أ ليسوا إخواننا أسلَموا كما أسلمنا ، و جاهدوا كما جاهدنا ؟ قال : بلى ، و لكن هؤلاء لم يأكلوا مِن أجورِهم شيئًا و لا أدرى ما تحدثون بعدى ! فبكى أبو بكر و قال : إنا لكائنون بعدك !
( كتاب المغازى ، محمد بن عمر بن واقد ، ج 1 ، ص 310 ؛ و به كتاب امام شناسى ، ج 13 ، ص 84 الى 87 ، جهت تفصيل مطلب مراجعه شود . )
حدَّثنا أبوبكر بن أبى شيبة و أبوكريب و ابنُ نمير قالوا : حدَثنا أبو معاوية ، عن الاعمشِ ، عن شقيق ، عن عبد الله قال : قال رسولُ الله صلّى الله عليه ( و آله ) و سلّم : أنا فرّطكم على الحوض و لُانازعنّ أقواما ثم لأغلبنّ عليهم ، فأقول : يا ربّ اصحابى اصحابى ! فيقال : إنّك لا تَدرى ما احدثوا بعدك ! أخرجه البخارى شماره 6575 ، 6576 ، 7049 ؛ صحيح مسلم ، حديث 2297 ، ص 94 .
[ 1 ] - به طرق مختلفه از شيعه و سنّى از رسول خدا صلّى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمودند : امّت من به هفتاد و سه فرقه تقسيم مىشوند كه هفتاد و دو فرقه در آتش و يك فرقه اهل نجاتند . كنز العمّال ، ج 1 ، ص 118 : تَفترق امتى على ثلاثٍ و سبعين فِرقهء كلّهن فى النار إلّا واحدة .