نكتهء سوم : اين مطلب از سابق الأيّام براى بندهء حقير مشكل آمده بود كه : چرا برخى از فقيهان ما درباره مجسِّمه و معطِّله و منزِّهه و مجبِّره و مفوِّضه حكم به تكفير نمىكنند و گفتار آنان را با قبول اصل توحيد موجب كفر و نجاستشان نمىشمرند ، و ليكن راجع به قائلين به وحدت وجود فوراً چماق تكفير را بر سر مىكوبند و در تسرّع اين امر از هيچ دريغ ندارند ؟
به چه علّت ايشان به انواع و اقسام نجس العين از بول و غائط و غيرهما يكى را به نام « وحدت وجودى » افزودهاند ؟ افزوده شدن اين شىء نجس العين به نجاسات از چه و از كدام زمان شروع شد ؟
بالأخره پس از مطالعات و مشاهدات ، بعد اللَتَيا و اللَتى مطلب به اين نكته منتهى گشت كه بواسطهء دقّت و رقّت و عظمت فهم و ادراك اين نوع از توحيد كه توحيد مخلَصين و مقرّبين بارگاه حضرت حقّ جلّ شأنه مىباشد از طرفى ، و از طرف ديگر بواسطه صعوبت و مشاقّى كه در اين راه و در سبيل حصول اين مرام براى سالك سبيل إلى الله پيش مىآيد و طبعاً با مزاج مُتترِّفين سازش ندارد ، قشريّون و ظاهريّون كه از جهتى سطح فكريشان و از جهتى سطح علميشان كوتاه و ضعيف است ، براى زير بار نرفتن اين مسأله و عدم تقليد و تبعيّت از مرد وارستهء راه پيموده ، خود را راحت كرده و با نداى كفر و خروج از اسلام زير بناى اين بنيان را خراب و تيشه بر بن اين ريشه زده و با اتّهام به نجاست كه اثر زندقه و الحاد است آنان را زنديق و ملحد دانستهاند .
آرى ، معروف است و تجربه هم تأييد مىكند كه تكفير و تفسيق چماق بىخردان است . و اينان با اين تكفير ، تيشه بر اساس اسلام زدهاند . مگر نه آنكه اسلام دين و آئين توحيد است ؟ توحيد عين وحدت است . توحيد از باب تفعيل و متعدّى و وحدت از باب ثلاثى مجرّد و فعل لازم است .
توحيد اسلام يعنى يكى كردن جميع كثرات و منحصر گردانيدن اثر و قوّه و علم و حيات و قدرت و وجود و ذات را در حضرت حقّ سبحانه و تعالى .
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 420
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٤٢٠