عالم جبروت مىباشد و آن هيمنه و سطوت و اقتدارى كه بر آن مرتبه حاكم است در عوالم مادون وجود ندارد ، و خداى متعال براى هر مرتبه حكم خاصّ همان مرتبه را وضع كرده است .
و از آنجا كه نظام عالم مادّه و شهادت بر جَرْى و استمرار قوانين طبيعى و ظاهرى است ، رعايت اين قوانين چه در امور تكوينيّه و چه در امور اعتبارى و مراودات و محاورات بر اساس قانون و قاعدهء انتظام و تكوّن و بقاء عالم طبع است . سلسلهء علل و اسباب در عالم ظاهر به نحوى تنظيم شده است كه حوادث و پديدههاى موجود در اين عالم بر آن اساس مستمرّ و پاينده خواهد بود .
قانون علّيّت در اين عالم اقتضاء مىكند كه ميكروب چنانچه در شرائط مستعدّ براى تأثير و نفوذ قرار گيرد فرد را مبتلا به بيمارى مىكند . و در مقابل ، دارو به نحوى موجوديّت يافته كه اگر شرائط مناسب براى او پيش آيد بتواند ميكروب را نابود و انسان را به صحّت و سلامتى درآورد . شمشير موجب پارگى بدن و جراحت مىشود ، و مرهم موجب التيام و شفاء مىگردد . و همينطور تمام آنچه در اين عالم اتّفاق مىافتد بر اساس همان قاعده و قانون كه از مشيّت و ارادهء حقّ نشأت گرفته است محقّق خواهد شد .
گويند : روزى شيخ أبوسعيد أبوالخير با حكيم بوعلى سينا به حمّام رفتند . شيخ رو كرد به بوعلى و گفت : شنيدم كه شما فرمودهايد : هر چه از اصل و مبدأ خود به حركت قسريّه دور شود ، باز به همان مبدأ و اصل باز مىگردد ؟ بوعلى پاسخ داد : بلى همينطور است ! در اين هنگام أبوسعيد دَلْوى را پر از آب نمود و به هوا پرتاب كرد ، آن دلو همانطور در هوا متوقّف شد و به زمين نيفتاد ؛ به بوعلى گفت : اين مطلب چه مىشود ؟ بوعلى پاسخ داد : من كه گفتم هر شيئى به اصل خود باز مىگردد در صورتى است كه عائق و مانعى بر سر راه او نباشد ؛ و الآن نفس جناب شيخ عائق گشته و نمىگذارد دلو به پائين بيفتد !
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 302
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص٣٠٢