خيال محض . علىّ دو ندارد و هميشه فرد است ؛ تا روز قيامت فرد است . و اين فرديّت از عوارض خارجى او نيست ، بلكه لازمهء ذاتى او است .
مانند فرديّت حضرت حقّ . خداى متعال فرد است به فردانيّت احدى ، نه به فردانيّت واحدى ؛ زيرا شريك و مانند در جنسيّت ندارد ، بلكه حقيقت او نوع ندارد و تشخّص او عين ماهيّت اوست و وجود او عين انيّت اوست . و لهذا نمىتوان گفت : كار خدا بهتر از كار بشر است ، و ارادهء خدا متقنتر از اراده و خواست بشر است ؛ زيرا مقايسه بين دو شىء حتماً بايد در جهات مشترك بين آن دو شىء صورت پذيرد ، نه در جهات امتياز و افتراق .
اگر گفتيم شربت بهتر از آب است ، اين بدين لحاظ است كه در شربت همان جهت اشتراك و اتّفاق كه ميعان و آب بودن است وجود دارد به اضافه يك امر ديگر كه شيرينى باشد ، و يا اينكه فلان عالم اعلم و ارجح از فلان عالم ديگر است بدين جهت است كه آن جهت مقايسه و حيثيّت تشابه كه علم است در هر دو موجود مىباشد ولى در يكى بيشتر از ديگرى است ؛ امّا اينكه بگوئيم آب بهتر از سنگ و چوب است اين مقايسه اصلًا باطل است ، زيرا هيچ وجه اشتراكى بين اينها وجود ندارد مگر در بعضى موارد اعتبارى استعمال . و يا اينكه اگر بگوئيم فلان فقيه مجتهد بر طفل شيرخوار و كودك سهساله ترجيح دارد اين مقايسه از اساس باطل است ؛ چه ارتباطى بين مدركات و مشاعر يك طفل دو سه ساله و يك حكيم و فيلسوف الهى و فقيه صمدانى و ربّانى !
بنابراين همچنان كه مقايسه بين ذات پروردگار در جهات رجحان با ذوات ديگر از اساس باطل و پوچ و عبث است ، مقايسه بين علىّ با ساير افراد از هر طبقه و هر صنف و هر مرتبه از اساس باطل و عبث است . زيرا ذات علىّ متحوّل به ذات الله شده است ؛ نه اينكه على خدا شده است العياذ بالله بلكه خدا در اين ذات ظهور و تجلّى نموده و او را از بقيّه ممتاز و متمايز ساخته است . او
اسرار ملكوت (مقدمه شرح حديث عنوان بصرى از امام صادق ع) (فارسى) — صفحة 147
مساهمون: السيد محمد محسن الطهراني
ص١٤٧