مىدهد و سپس فرد بهتر را انتخاب و اختيار مىنمايد ؟ اختيار حضرت حقّ نفس ارادهء كُنْ و نزول آن بمرتبهء تعيّن و خارج است . مصلحت كجا ، و تفكّر چه معنى دارد ، و رعايت مورد اصلح در ذات او چه وجهى دارد ؟
( إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ * فَسُبْحانَ الَّذى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ) [ 1 ] .
« اراده و مشيّت پروردگار بر اين است كه هرگاه اختيار فعلى را در خارج بنمايد به نفس همان اراده ، آن شىء در خارج محقّق خواهد شد . پس منزّه است آن ذاتى كه حقيقت و باطن و علّت همهء اشياء در عالم وجود به يد قدرت لايزال او بستگى و تعلّق دارد و همه شما به او بازگشت خواهيد نمود . »
و لازمهء اين مرتبه اندكاك كامل ذات سالك در ذات حضرت احديّت است كه در لسان اهل معرفت به فناء ذاتى و تجرّد تامّ تعبير آورده مىشود . در اينجا فعل عبد فعل الله و كلام او كلام الله و اراده او ارادة الله خواهد شد . در اينجا ديگر بندهاى وجود ندارد تا كار صحيح انجام دهد ؛ يك حقيقت است و آن الله است . الله در مرتبه فعل ، الله در مرتبه قول و كلام ، و الله در مرتبه عالم طبع ، و الله در همهء شؤون و تصّرفاتى كه عارف در اين مرتبه انجام مىدهد .
ابن فارض عارف عظيم الشّأن و والاى مصرى چه خوب موقعيّت و منزلت عباد مخلَص پروردگار را در اين رتبه و مقام توضيح و تشريح مىكند . و اينكه نفس انسان چگونه با مخالفت هوى و هوسها و سركشىها و خودكامگىها آنچنان رام مىشود كه همچو آئينه كه زنگار از چهره او برداشته شده است صاف و پاك عكس مقابل در او نقش مىبندد ؛ نفس هم چون از خودى و خودمحورى بگذرد آينه ظهور اسماء و صفات حضرت حقّ مىشود .
هامش
[ 1 ] سوره يس ( 36 ) آيه 82 و 83