و نيز مىفرمايد :
صوفى نهاد دام و سر حقّه باز كرد * بنياد مكر با فلك حقّه باز كرد
بازىّ چرخ بشكندش بيضه در كلاه * زيرا كه عرض شعبده با اهل راز كرد
فردا كه پيشگاه حقيقت شود پديد * شرمنده رهروى كه عمل بر مجاز كرد
حافظ مكن ملامت رندان كه در ازل * ما را خدا ز زهد ريا بىنياز كرد [ 1 ]
و لذا بسيارى از ارباب فن را عقيده بر آنست كه مصداق اين دو عنوان يكى است ؛ بدين معنى كه اگر مقصود از عرفان ، ادراك شهودى ذات اقدس حقّ و فناء بالله و بقاء بالله باشد ، اطلاق عارف و صوفى و درويش به فرد واجد آن اطلاقى حقيقى و واقعى است ، و اگر منظور صرفاً احتفاظ بر برخى از اصطلاحات و انجام پارهاى از اوراد و تظاهر به زهد و گوشهگيرى و ايراد بر علماء و بزرگان از صلحاء شريعت باشد ، باز بر فرد منحرف و متظاهر به اين امور هر سه عنوان اطلاق مىشود .
اطلاق صوفى به مرحوم آخوند ملاحسينقلى همدانى و مرحوم انصارى همدانى
نقل مىكنند : عدّهاى از معمّمين اهل ظاهر نسبت به مرحوم آية الله عارف كامل و مربّى اخلاق ، استاد الكلّ ، آخوند ملا حسينقلى
هامش
[ 1 ] - همان مصدر ، ص 103 و 104 .