را بسوى همان مقامى كه رسول الله و ائمّه پيشدار آن بودند ، و خود و هر كسى كه در طيف شعاع و مغناطيس آنها قرار مىگرفت آنها هم هدايت مىشدند و مىرفتند به مقام كمال .
مرحوم مجلسى در مورد مقدس اردبيلى مىگويد : لم اسمع بمثله فى المتقدمين و المتأخرين
يك عبارتى مرحوم مجلسى نقل مىكند در مقدّمه « بحار الأنوار » كه آن مصادر كتابهائى را كه در « بحار » از آنها نقل كرده ، يك يك ذكر مىكند و بعد نام مؤلّفين آن را هم مىبرد ، مفصّل ذكر مىكند . در آنجا دربارهء مقدّس اردبيلى كه از علماء تقريباً چهارصد سال پيش بوده و در نجف بوده و قبرش هم متّصل به قبر أميرالمؤمنين عليه السّلام است ؛ دربارهء او دو سه سطر فقط دارد ، مىگويد :
وَ الْمُحَقِّقُ الْأرْدبيلىُّ فِى الْوَرَعِ وَ التَّقْوَى وَ الزُّهْدِ وَ الْفَضْلِ بَلَغَ الْغَايَةَ الْقُصْوَى وَ لَمْ أسْمَعْ بِمِثْلِهِ فى الْمُتَقَدِّمينَ وَ الْمُتَأَخِّرينَ ، جَمَعَ اللَهُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْأئِمَّةِ الطّاهِرينَ ، وَ كُتُبُهُ فى غايَةِ التَّدْقيقِ وَ التَّحْقيقِ . [ 1 ]
خوب توجّه كنيد ! مىگويد : « مقدّس اردبيلى كه من از يكى از كتابهاى او در اينجا نقل مىكنم ( وى بر مجلسى فقط صد سال مقدّم بوده ، صد و خوردهاى ، صد و چند سال بيشتر مقدّم نبوده ، در واقع مىشود گفت : در دو عصر پشت سر هم بودهاند ) مقدّس اردبيلى در ورع و تقوى و زهد و علم و فضل رسيده به آن آخرين درجهاى كه انسان مىتواند برسد ؛ الغاية القصوى ، يعنى آخرين نقطهء هدف . و من نشنيدهام مانند او در ميان تمام علماء متقدّم و متأخِّر كسى همانند او باشد . خداوند بين او و بين ائمّهء طاهرين جمع كند . و كتبى كه او نوشته در غايت تحقيق و تدقيق است . »
مجلسى خرّيت فنّ است ؛ يعنى مجلسى در آدمشناسى و عالمشناسى و تشخيص كتاب اين ديگر يگانه زمان است ؛ مجلسى ديگر در اين فن رو دست ندارد ؛ و
هامش
[ 1 ] - بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 42 .