گردد ، و اگر شيطان و نفس امّاره راهبر او باشد از اشقياء و اصحاب شمال گردد .
و در هر كس از نفس او راهى است باطنى كه تمام اعمالى كه در ظاهر انجام مىدهد طبق نقشهء باطنى اوست ؛ آن راه باطنى صراط است . و اين صراط در صورتى مستقيم است كه راهرو را با أقصر فاصله و كوتاهتر زمان به بهشت و رضوان و لقاى خدا برساند . و اين همان راه خدا و معرفت است كه هر امام مبيّن آن است ؛ بلكه نفس خودِ امام صراط است براى تابعين ، تا پيروان از راه نفس او همان راهى را روند كه خود رفته است . و چون نفس امام نزديكترين راه بسوى خداست پس امام صراط مستقيم است كه حقّاً از مو باريكتر و از شمشير برّندهتر است .
روى عن الصّادق عليه السّلام :
إنّ الصُّورَة الإنسانِيَّة هِىَ الطَّرِيقُ المُسْتَقيمُ إلَى كُلِّ خَيرٍ و الجِسرُ المَمدُودُ بَينَ الجَنَّة و النّارِ . [ 1 ]
صراط ظهور راهى است كه انسان در دنيا دارد
و البتّه صراط در روز قيامت ظهورى است از همين راهى را كه انسان در دنيا دارد . چون حقيقت دنيا جهنّم است ، و صراط جهنّم راهى است كه انسان در دنيا بسوى خدا دارد . بعضى براى عبور از اين صراط مىلنگند و به جهنّم مىافتند ، و اين آن كسانى هستند كه در شهوات منغمر شده و در مادّيات و لذائذ دنيّه غوطه خوردهاند ؛ و بعضى مانند برق خاطف از جهنّم عبور مىكنند : وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا ، ثُمَّ نُنَجِّى الَّذينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمينَ فيها جِثِيًّا . [ 2 ]
هامش
1 - تفسير صافى ، ج 1 ، ص 86 : [ و از حضرت صادق عليه السّلام دربارهء معنى صراط ، روايتى است كه فرمود : صورت نفس ناطقه و ملكوتى انسان ، صراط مستقيم است به سوى هر خيرى ؛ و آن است پلى كه ميان بهشت و آتش كشيده شده است . ]
2 - سوره مريم ( 19 ) آيه 71 و 72 : [ هيچيك از شما نيست مگر آنكه وارد جهنّم خواهد شد ، و اين حكم قطعى است كه خداوند بر عهدهء خود گرفته و از قضاى حتمى خود گذرانيده است . و سپس ما افراد پرهيزكار را نجات مىدهيم ، و مىگذاريم كه ستمگران در آن جهنّم به رو در افتاده و به زانو درآمده بمانند . ]