يك عنايت ترازو و ميزان مىگويند . و در عين حال باز ملاحظه مىشود كه لفظ ميزان را براى عيار خصوص جسمانيات و سنگينى آنها وضع نكردهاند ، بلكه ميزان يعنى آلت سنجش ؛ و بديهى است كه آلت سنجش هر موجودى غير از اصناف و انواع ديگر است . به آلت سنجش مقدار مصرف كيلووات برق كنتور يا ميزانيّه مىگويند ، به آلت سنجش مقدار جريان آب ميزانيّه مىگويند به آلت سنجش حرارت بدن درجه و ميزانيّه مىگويند ، و به آلت سنجش فشار خون و ضربان قلب و به آلت سنجش مقدار شدّت جريان برق و يا قوّهء الكتروموتورى به همه ميزانيّه مىگويند ، به آلت سنجش باد و زلزله و حرارت جوّ و فشار جوّ ميزانيّه مىگويند .
پس ميزانيّه لفظ عامّى است كه به همه گفته مىشود ، و ميزان سنجش هر چيز متناسب با خود اوست . ميزان سنجش آب غير از حرارت ، و ميزان سنجش ضربان قلب غير از ترازوى هيزم كشى است . اگر بخواهيم محبّت را اندازه بگيريم و مقدار آن را با ميزانيّهء صحيحى در افراد معيّن كنيم چه ميزانيّهاى لازم است و بايد به چه شكلى بوده باشد ؟ اگر بخواهيم خضوع و خشوع و عبوديّت و تقوى و صدق و غيرت و حميّت و ايثار و انفاق و جهاد و شجاعت و فناى از هستى مجازى و بقاء بوجود حقّ و تجلّى اسماء و صفات و درجهء معرفت را اندازهگيرى كنيم هر يك از آنها چه ميزانيّهاى لازم دارد و به چه شكل بايد بوده باشد ؟ پس از آنكه دانستيم ميزانيّهء هر چيز حتماً بايد متناسب با خود او بوده باشد .
مقدّمهء دوّم آنكه : در آيات قرآن و أخبار ائمّهء طاهرين صلوات الله و سلامه عليهم أجمعين وارد است كه : در دنيا خدا ميزانى براى أعمال قرار داده ، و در آخرت نيز اعمال را توزين مىكنند ؛ و ليكن در هيچ آيه و خبرى ديده نمىشود كه ترازوى اعمال در يك كفّهاش حسنات و در كفّهء ديگر بديها و سيّئات است . بلكه آيات و اخبار دلالت دارد بر آنكه حسنات داراى ارزش و ثقل بوده و سيّئات
أنوار الملكوت (فارسى) — صفحة 134
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٣٤