و نتايج مشتركى دارند و از همين رو مىتوانيم اين امور را كاملًا بر خود قياس كنيم .
3 - تحوّل نژاد بشرى در تاريخ به گونهاى نبوده است كه پيوند خويشاوندى ميان او وگذشتگانش را قطع كند .
همان گونه كه اختلاف با يكديگر از عواملى نبوده كه دست كم در تأثير و تأثّر متقابل و تبادل تجربيات و مهارتها مؤثّر افتد .
نژاد پرستى در فلسفه قرآن خرافهاى ساده لوحانه است . قرآن مىفرمايد : ( يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ) « 1 » « اى مردم ! ما شما را از نر ومادهاى بيافريديم و شما را جماعتها و قبيلهها كرديم تا يكديگر را بشناسيد ، هر آينه گرامىترين شما نزد خدا ، پرهيزكارترين شماست . . . »
4 - خطى كلّى كه تحوّلات جوامع بشرى را منعكس مىسازد از تلاش و كوشش انسان در جهت اهداف مادى و معنوى او آغاز مىگردد جز آن كه پيچيدگى زندگى مردم را فريب مىدهد تا راههاى سهل و آسان را برگزينند و هرگاه اين راه را دور و سخت مىيابند به انحراف كشيده مىشوند .
همانند فردى كه مقدار زيادى طلا به او امانت داده مىشود كه خود موجب مىگردد كه اين ثروت او را از كار سخت در راه روزى حلال باز دارد و به اين امانت خيانت كند ملّتها نيز چنين مىپندارند كه
هامش
( 1 ) - سورهء حجرات ، آيهء 13 .