آگاهى يابيم . و تاريخ سوسياليسم خود تجربه زندهاى براى اين منظور است ، زيرا تاريخ ، مدرسه بزرگى است كه طبيعت بشر و واقعيّت سنّتهاى حاكم بر زندگى را از آن مىآموزيم ، ولى نخستين اصول هر مدرسه آن است كه به عنوان شاگرد و نه به عنوان استاد به اين مدرسه منتسب باشيم و نمىتوان گرايش خاصّى را بر تاريخ تحميل كرد و نمىتوان پيشاپيش چنين فرض كرد كه اقتصاد يا دين يا سياست و يا نظاير آن به مسير تاريخ جهت مىدهد .
هرگز چنين نيست ، بلكه بايد تاريخ را آزاد بگذاريم تا حقايق شگفتى را براى ما آشكار سازد . قرآن هدايت به سوى طبيعت « عبرت تاريخى » را تكرار مىكند و عبرت يعنى تلاش براى عبور از يك حادثه به ريشههاى آن و از يك رخداد به اسباب آن و سپس پياده كردن اين حادثه در موارد مشابه در زندگى انسان معاصر .
خداوند مىفرمايد : ( لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِاولِي الْأَلْبَابِ ) « 1 » « در داستانهايشان خردمندان را عبرتى است . . . » ، ( فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ) « 2 » « قصه را بگوى شايد به انديشه فرو روند » ، ( وَكُلّاً نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ ) « 3 » « هر خبرى از اخبار پيامبران را برايت حكايت مىكنيم ، تا تو را قويدل گردانيم . . . »
هامش
( 1 ) - سورهء يوسف ، آيهء 111 .
( 2 ) - سورهء اعراف ، آيهء 176 .
( 3 ) - سورهء هود ، آيهء 120 .