و موجب اطمينان آن مىگردد .
خداوند در توصيف گمراهان مىفرمايد : ( إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ ) « 1 » « كسانى كه به خدا و روز قيامت ايمان ندارند و دلهايشان را شكّ فراگرفته است و اين شك آنها را به ترديد افكنده است از تو رخصت مىخواهند » ، ( وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطاً ) « 2 » « و از آن كه دلش را از ذكر خود بىخبر ساختهايم و از پى هواى نفس خود مىرود و در كارهايش اسراف مىورزد پيروى نكن . »
دو صفت ( ترديد و افراط ) هميشه ملازم جهل اند .
سوم - ثبات ، هرگاه خورشيد در فلان روز و فلان شهر طلوع كرد و اين حقيقت را به گونهاى روشن دريافتيم ناگزير بايد هر فرد ، در هر مكان و در هر حال بر آن صحه بگذارد ، امّا اگر چنين نبود « علم » همه آنها نمىتواند صحيح باشد و از همين نقطه است كه مقايسههاى عقلى كه نفس در هر احساسى به اجرا در مىآورد تا صحيح را از باطل جدا كند ، آغاز مىگردد . براى مثال : يك بيمار احساس سرگيجه دارد وپديدهها را در حركت مىبيند ، ولى خيلى زود ميان مشاهدات خود و ساير احساسات مقايسهاى برقرار مىكند و پيش خود چنين مىانديشد كه اگر مريض نبودم ، و اگر دستم نيز حركت اشياء را لمس
هامش
( 1 ) - سورهء توبه ، آيهء 45 .
( 2 ) - سورهء كهف ، آيهء 28 .