حكمتهاى خاصّى دارند بر عهده انسانهاى آگاه است .
ثانيا ، خداوند ، آسيبهايى را كه به افراد بىگناه وارد مىشوند ، در آخرت ، جبران خواهد كرد .
توضيح اين اجمال ، به مقدّمهاى كوتاه نياز دارد و آن ، اين است كه : قانون اسباب كه در قرآن ، " سنّت خدا " ناميده مىشود ايجاب مىكند كه جهان آفرينش بر اساس نظام خاصّ خود ، اداره شود . قرآن كريم ، بارها تأكيد نموده كه سنّت خدا ، تغييرناپذير است . « 1 »
اين ، بِدان معناست كه مديريت و كارهاى خداوند متعال ، قانونى خاص دارد كه ثابت و تغييرناپذير است و همانند قوانين اعتبارى ( قراردادى ) ، تغييرپذير نيست . امام صادق عليه السلام در حديثى ، اين حقيقت را روشنتر بيان مىنمايد :
أبَى اللّهُ أَن يُجرِىَ الأشياءَ إلّا بِأسبابٍ فَجَعَلَ لِكُلِّ شَىءٍ سَبَبا . « 2 »
خداوند ، امور را جز از طريق اسباب ، به پيش نمىبرد . پس براى هر چيزى سبب قرار داده است .
بر اساس قانون اسباب و يا همان سنّت ثابت خداوند در اداره جهان آفرينش ، عوامل مصائب و ناكامىهاى مستضعفان ، بدين شرحاند :
1 . سوء استفاده از آزادى
در جهانِ اسباب ، نتيجه برخوردارى انسان از آزادى و اختيار ، اين است كه عدّهاى ، از آزادى خود ، سوء استفاده مىكنند و به حقوق ديگران تجاوز مىنمايند . قرآن درباره سوء استفاده يكى از سران استكبار از آزادى خود ، مىفرمايد :
هامش
( 1 ) ر . ك : احزاب : آيه 62 ، فتح : آيه 23 ، اسراء : آيه 77 ، فاطر : آيه 43 .
( 2 ) الكافى : ج 1 ص 183 .