اين آيه درباره ما نيست . درباره ما اين سخن خداوند متعال است كه : " هيچ مصيبتى نه در زمين و نه در نفْسهاى شما [ به شما ] نمىرسد ، مگر پيش از آن كه آن را پديد آوريم ، در كتابى است " .
جالب توجّه است كه همه آنچه درباره حكمت مصائب بيان كرديم ، در اين حديث كوتاه پيامبر خدا مىتوان ملاحظه كرد كه :
إنَّ البَلاءَ لِلظّالِمِ أدَبٌ ، و لِلمُؤمِنِ امتِحانٌ ، و لِلأَنبِياءِ دَرَجَةٌ ، و لِلأَولِياءِ كَرامَةٌ . « 1 »
بلا ، براى ستمگر تنبيه است و براى مؤمن ، امتحان و براى پيامبران ، درجه و براى اوليا ، كرامت .
دو . عوامل ناكامىهاى مستضعفان
آنچه تاكنون درباره حكمت شُرور و مصائب گفته شد ، در خصوص افراد آگاهى است كه پيام خداوند به آنان رسيده و حجّت بر آنان تمام شده است . اكنون بايد ديد شُرور و ناكامىهايى كه گريبانگير افراد مستضعف ( ناتوان يا ناآگاه ) مىشوند ، چه حكمتى دارند .
به سخن ديگر ، در طول تاريخ ، بسيارى بودهاند و هستند كه به دلايل گوناگون ، پيام خداوند به آنها نرسيده و يا به اقتضاى خلقتشان نتوانستهاند مسئوليتپذير باشند تا با عمل كردن به وظيفه خود ، هدف مورد نظر از آفرينش را براى خود ، رقم بزنند . كودكان بىپناه ، عقبماندههاى ذهنى و ديوانگان ، مصاديق بارز اين گونه انسانها هستند . ناكامىهاى اين گونه افراد كه در اصطلاح ، " مستضعف " ناميده مىشوند را چگونه مىتوان توجيه كرد ؟
پاسخ اجمالى اين پرسش ، اين است كه :
اوّلًا ، مسئوليت ناكامىهاى انسانهاى مستضعف به استثناى مواردى كه
هامش
( 1 ) ر . ك : ص 8 ح 4803 .